બ્રેઈન ફીવરનો શિકાર બન્યો આ દિગ્ગજ ક્રિકેટર: જો શરીરમાં દેખાય આવા લક્ષણો, તો ભૂલથી પણ ન કરતા અવગણના!

ક્રિકેટ જગતમાં શોક: પૂર્વ દિગ્ગજ ડેમિયન માર્ટિન મેનિનજાઈટિસના કારણે કોમામાં; મગજના તાવથી બચાવ અને લક્ષણો પર વિશેષ રિપોર્ટ

ક્રિકેટ જગતમાંથી એક ખૂબ જ ચિંતાજનક સમાચાર સામે આવ્યા છે. ઓસ્ટ્રેલિયાના પૂર્વ દિગ્ગજ બેટ્સમેન અને 2003 વર્લ્ડ કપના હીરો ડેમિયન માર્ટિન (54 વર્ષ) ને ગંભીર બીમારી બાદ બ્રિસ્બેનની એક હોસ્પિટલમાં દાખલ કરવામાં આવ્યા છે. અહેવાલો અનુસાર, માર્ટિન મેનિનજાઈટિસ (Meningitis) થી પીડિત છે અને હાલમાં તેઓ ‘ઇન્ડ્યુસ્ડ કોમા’ (Induced Coma) માં છે.

શું છે મેનિનજાઈટિસ અને તે કેટલું ખતરનાક છે?

મેનિનજાઈટિસ એ મગજ અને કરોડરજ્જુને ઢાંકતા રક્ષણાત્મક પ પડ (મેનિનજીસ) માં થતી બળતરા કે સોજો છે. સ્ત્રોતો અનુસાર, આ ચેપ વાયરસ, બેક્ટેરિયા અથવા ફૂગ (Fungi) ના કારણે થઈ શકે છે, જેમાં બેક્ટેરિયલ મેનિનજાઈટિસ સૌથી ગંભીર અને જીવલેણ માનવામાં આવે છે. માર્ટિનના કિસ્સામાં, ડોક્ટરોએ મગજનો સોજો ઘટાડવા માટે તેમને કોમામાં રાખ્યા છે જેથી તેમનું શરીર ચેપ સામે લડી શકે.

ભારતમાં ‘ચમકી તાવ’નો કહેર

મગજ સાથે જોડાયેલી આવી જ એક અન્ય બીમારી ભારતમાં પણ ચિંતાનો વિષય રહી છે, જેને ‘એક્યુટ એન્સેફાલીટીસ સિન્ડ્રોમ’ (AES) અથવા સ્થાનિક સ્તરે ‘ચમકી તાવ’ કહેવામાં આવે છે.

• બિહારનો મુઝફ્ફરપુર જિલ્લો આ બીમારીથી સૌથી વધુ પ્રભાવિત રહ્યો છે, જ્યાં ઉનાળા દરમિયાન (એપ્રિલથી જૂન) બાળકોમાં આના કેસો ઝડપથી વધે છે.
• સ્ત્રોતો અનુસાર, કાચી લીચીનું સેવન અને કુપોષણ આ બીમારીના સંભવિત કારણોમાંનું એક માનવામાં આવે છે. કાચી લીચીમાં ‘હાઈપોગ્લાયસીન એ’ જેવા ઝેરી તત્વો હોય છે, જે ખાલી પેટે ખાવાથી શરીરમાં ગ્લુકોઝનું સ્તર જોખમી રીતે ઘટાડી શકે છે.

મુખ્ય લક્ષણો જેને અવગણશો નહીં:

સ્ત્રોતોના આધારે મગજના તાવ (Brain Fever) ના મુખ્ય લક્ષણો નીચે મુજબ છે:

• સખત તાવ અને અસહ્ય માથાનો દુખાવો.
• ગરદનમાં અકડામણ, જેના કારણે દાઢીને છાતી સાથે અડાડવામાં મુશ્કેલી પડે છે.
• ઉલટી, ઉબકા અને પ્રકાશ પ્રત્યે સંવેદનશીલતા (Photophobia).
• માનસિક મૂંઝવણ, એકાગ્રતામાં ઘટાડો અથવા વર્તનમાં ફેરફાર.
• ગંભીર કિસ્સાઓમાં ખેંચ (આંચકી) આવવી અથવા બેભાન થઈ જવું.

બચાવ અને સરકારની પહેલ:

મગજના તાવ સામે લડવા માટે ભારત સરકારે ‘નેશનલ પ્રોગ્રામ ફોર પ્રિવેન્શન એન્ડ કંટ્રોલ ઓફ જાપાનીઝ એન્સેફાલીટીસ/એક્યુટ એન્સેફાલીટીસ સિન્ડ્રોમ’ (NPPCJA) વિકસાવ્યો છે. જે અંતર્ગત રસીકરણ, શુદ્ધ પીવાના પાણીનો પુરવઠો અને કુપોષિત બાળકોને પોષણ આપવા પર ભાર મૂકવામાં આવે છે. વ્યક્તિગત સ્તરે, વારંવાર હાથ ધોવા, બીમાર વ્યક્તિઓના સંપર્કથી બચવું અને રસીકરણ એ સૌથી અસરકારક બચાવ છે.

નિષ્ણાતની સલાહ:

તબીબોનું કહેવું છે કે મેનિનજાઈટિસના લક્ષણો દેખાય ત્યારે તરત જ હોસ્પિટલ પહોંચવું જોઈએ. બેક્ટેરિયલ મેનિનજાઈટિસમાં વિલંબ ઘાતક સાબિત થઈ શકે છે, તેથી એન્ટિબાયોટિક સારવાર વહેલી તકે શરૂ કરવી અનિવાર્ય છે.

મગજનો તાવ અને લૂ (Heat Stroke) વચ્ચેનો તફાવત: મગજનો તાવ ચેપ (વાયરસ/બેક્ટેરિયા) ને કારણે થાય છે, જ્યારે લૂ શરીરનું તાપમાન નિયંત્રિત કરવાની ક્ષમતા ગુમાવવાને કારણે લાગે છે, જે ઘણીવાર અતિશય ગરમીને કારણે હોય છે.

એડમ ગિલક્રિસ્ટ અને ડેરેન લેહમેન સહિત માર્ટિનના ભૂતપૂર્વ સાથીઓએ તેમના ઝડપી સ્વસ્થ થવા માટે પ્રાર્થના કરી છે. સમગ્ર રમત જગત હાલમાં આ “ફાઇટર” ના પુનરાગમનની રાહ જોઈ રહ્યું છે.