શું આઉટડોર કન્ડેન્સર કોઈલ ઠંડી રાખવાથી ખરેખર બિલ ઓછું આવે છે? એક્સપર્ટે જણાવ્યું સત્ય
જૂન મહિનાની આ કાળઝાળ અને રેકોર્ડ બ્રેક ગરમીમાં જ્યારે સૂરજ આગ ઓકી રહ્યો હોય, ત્યારે સારામાં સારા એર કંડિશનર (AC)ના પણ પરસેવા છૂટી જાય છે. ઘણી વાર એવું બને છે કે AC કલાકો સુધી સતત ચાલતું રહે છે, કમ્પ્રેસર પૂરી તાકાત લગાવતું હોય છે, છતાં રૂમ તેટલો ઠંડો નથી થઈ શકતો જેટલી આપણે અપેક્ષા રાખીએ છીએ.
આવી આકરી ગરમીમાં રાહત મેળવવા માટે આપણા દેશમાં લોકો જાતજાતના ‘દેશી જુગાડ’ અજમાવવા લાગે છે. આમાંથી જ એક સોશિયલ મીડિયા અને સોસાયટીઓમાં ખૂબ ચર્ચામાં રહેતી રીત છે— ACના આઉટડોર યુનિટ પર પાણી નાખવું. એવો દાવો કરવામાં આવે છે કે ધગધગતા આઉટડોર યુનિટ પર પાણી છાંટવાથી AC તરત જ ઠંડી હવા આપવા લાગે છે અને વીજળીનું બિલ પણ અડધું થઈ જાય છે. પરંતુ શું ખરેખર આ રીત કામ કરે છે? કે પછી આનાથી તમારું મોંઘું AC બગડી શકે છે? ચાલો આની પાછળનું વિજ્ઞાન, તેના ફાયદા અને સૌથી મહત્વની સાવચેતીઓને ખૂબ જ સરળ ભાષામાં સમજીએ.
અસહ્ય ગરમીમાં આખરે કેમ હાંફવા લાગે છે તમારું AC?
પાણી નાખવું યોગ્ય છે કે ખોટું તે સમજવા માટે પહેલા એ જાણવું જરૂરી છે કે AC કામ કેવી રીતે કરે છે. ACનો અંદરનો ભાગ (Indoor Unit) રૂમની ગરમ હવાને શોષી લે છે અને તેને આઉટડોર યુનિટમાં મોકલે છે. આઉટડોર યુનિટમાં લાગેલા કન્ડેન્સર કોઈલ્સ (Condenser Coils) નું કામ આ ગરમીને બહારના વાતાવરણમાં છોડવાનું હોય છે.
સમસ્યા ત્યારે શરૂ થાય છે જ્યારે બહારનું તાપમાન 43 થી 46 ડિગ્રી સેલ્સિયસને પાર કરી જાય છે. જ્યારે બહારની હવા પહેલાથી જ આટલી ગરમ હોય, ત્યારે કન્ડેન્સર કોઈલ્સ માટે રૂમની ગરમીને બહાર ફેંકવી અત્યંત મુશ્કેલ બની જાય છે. આવી સ્થિતિમાં કમ્પ્રેસર પર લોડ વધી જાય છે, તે જરૂરિયાત કરતાં વધુ ગરમ થઈ જાય છે અને ટ્રિપ (બંધ) થવા લાગે છે. આ જ કારણે મે-જૂનની બપોરે ACનું કૂલિંગ ખૂબ જ નબળું અનુભવાય છે.
આઉટડોર યુનિટ પર પાણી નાખવાથી શું થાય છે? (આ પાછળનું વિજ્ઞાન)
જ્યારે તમે ACના આઉટડોર યુનિટની જાળીવાળી કોઈલ્સ પર પાણી નાખો છો, ત્યારે વિજ્ઞાનનો એક સીધો નિયમ કામ કરે છે જેને આપણે ‘ઇવેપોરેટિવ કૂલિંગ’ (Evaporative Cooling) અથવા બાષ્પીભવન કહીએ છીએ.
જેવા ગરમ કોઈલ્સ પર પાણીના ટીપાં પડે છે, પાણી વરાળ બનીને ઊડવા લાગે છે. સૂકાતી વખતે પાણી તે કોઈલ્સની અંદરની ગરમીને શોષી લે છે, જેનાથી કન્ડેન્સરનું તાપમાન અચાનક ઘણું નીચે આવી જાય છે. જ્યારે કોઈલ્સ ઠંડી થઈ જાય છે, ત્યારે ગેસ (રેફ્રિજરેન્ટ) ઝડપથી ઠંડો થાય છે અને તમારા રૂમની અંદર લાગેલું ઇન્ડોર યુનિટ ખૂબ જ ઝડપથી બરફ જેવી ઠંડી હવા ફેંકવા લાગે છે. કમ્પ્રેસરને પણ આરામ મળે છે અને તેણે સતત બ્રેક લીધા વિના દોડવું પડતું નથી.
કયા શહેરોમાં સૌથી વધુ કામ કરે છે આ જુગાડ?
આ દેશી રીત દરેક જગ્યાએ એકસરખી અસર નથી બતાવતી. તે સંપૂર્ણપણે તમારા શહેરના હવામાન પર આધાર રાખે છે:
-
સૂકી ગરમીવાળા શહેરો (Dry Heat): દિલ્હી-એનસીઆર, જયપુર, નાગપુર, અમદાવાદ, પંજાબ અને ઉત્તર ભારતના મેદાની વિસ્તારો જ્યાં સૂકી અને લૂ વાળી ગરમી પડે છે, ત્યાં આ રીત ખૂબ જ શાનદાર કામ કરે છે. કારણ કે હવામાં ભેજ ઓછો હોવાને લીધે પાણી તરત જ બાષ્પીભવન થઈ જાય છે અને કોઈલ્સ ઠંડી થઈ જાય છે.
-
ભેજવાળા શહેરો (Humid Climate): મુંબઈ, ચેન્નઈ, કોલકાતા કે ગોવા જેવા દરિયાકાંઠાના શહેરો જ્યાં હવામાં પહેલાથી જ પુષ્કળ ભેજ (Moisture) હોય છે, ત્યાં પાણી ઝડપથી સૂકાતું નથી. તેથી આ વિસ્તારોમાં પાણી નાખવાનો કોઈ ખાસ ફાયદો થતો નથી.
ધ્યાન આપો: આ કોઈ કાયમી ઈલાજ નથી. આ માત્ર બપોરની આકરી ગરમીના થોડા કલાકો માટે તમારા ACને આપવામાં આવતી એક ‘અસ્થાયી રાહત’ છે.
શું ખરેખર આનાથી વીજળીનું બિલ ઓછું આવે છે?
ટેકનિકલ દ્રષ્ટિએ જોઈએ તો હા, આનાથી વીજળીની થોડી બચત ચોક્કસ થઈ શકે છે. જ્યારે આઉટડોર યુનિટ ઠંડું રહેશે, ત્યારે કમ્પ્રેસરને ઓછી મહેનત કરવી પડશે. તે ઓછા સમયમાં રૂમને ઠંડો કરી દેશે અને ઓટો-કટ થઈ જશે. કમ્પ્રેસર જેટલું ઓછું ચાલશે, વીજળીનો વપરાશ એટલો જ ઘટશે.
પરંતુ એનો અર્થ એ બિલકુલ નથી કે તમારું બિલ અડધું થઈ જશે. હા, જો તમારા આઉટડોર યુનિટ પર ખૂબ જ ધૂળ જામી ગઈ હોય અને તમે તેને પાણીથી સાફ કરી દો છો, તો ACની કાર્યક્ષમતા 10 થી 15% સુધી સુધરી જાય છે, જે સીધી જ તમારા વીજળી બિલમાં રાહત આપે છે.
પાણી નાખતી વખતે રાખો આ ખાસ સાવચેતીઓ (નહીં તો મોટું નુકસાન થશે)
AC એક ઇલેક્ટ્રોનિક ડિવાઇસ છે, તેથી પાણી સાથેની સહેજ પણ બેદરકારી તમારા માટે જીવલેણ સાબિત થઈ શકે છે અથવા તમારા ACને હંમેશા માટે ભંગાર બનાવી શકે છે. જો તમે આ રીત અપનાવી રહ્યા છો, તો આ વાતો મગજમાં ફિટ કરી લો:
-
પાવર સપ્લાય બંધ કરો: આઉટડોર યુનિટ પર પાણી છાંટતા પહેલા અંદરથી ACને રિમોટથી બંધ કરો અને મેઈન સ્વીચ બોર્ડ પરથી પણ પાવર સંપૂર્ણપણે કટ કરી દો. ચાલુ AC પર પાણી નાખવું એટલે શોર્ટ સર્કિટને આમંત્રણ આપવું.
-
પ્રેશર વોશરનો ઉપયોગ ન કરો: ક્યારેય પણ ખૂબ જ ફાસ્ટ ફ્લોવાળી પાઇપ કે કાર ધોવાની પ્રેશર ગનથી પાણી ન મારો. આઉટડોર યુનિટની એલ્યુમિનિયમ ફિન્સ (પાતળી પત્તીઓ) ખૂબ જ નાજુક હોય છે, જોરદાર પ્રેશરથી તે વળી જશે અને હવાની અવરજવર બંધ થઈ જશે. હંમેશા ડોલથી અથવા ધીમા ફ્લોવાળી પાઇપથી પાણી નાખો.
-
ઇલેક્ટ્રિકલ બોક્સને બચાવો: આઉટડોર યુનિટના એક ભાગમાં વાયરિંગ, કેપેસિટર અને ઇલેક્ટ્રિકલ પેનલ હોય છે (સામાન્ય રીતે જમણી બાજુ). પાણી માત્ર પાછળની જાળી (કોઈલ્સ) પર જ નાખો, વીજળીના વાયરવાળા ભાગને સંપૂર્ણપણે સૂકો રાખો.
જો તમારું AC સારી સ્થિતિમાં છે, તેની સમયસર સર્વિસ થઈ છે અને ગેસ પૂરેપૂરો છે, તો તમારે આ જુગાડની રોજ-રોજ જરૂર નહીં પડે. બપોરના સમયે આઉટડોર યુનિટ પર સીધો તડકો ન પડે તે માટે તમે તેની ઉપર કોઈ શેડ (ગ્રીન નેટ કે પતરાં) લગાવી શકો છો, જે પાણી નાખવા કરતાં ક્યાંય વધુ સુરક્ષિત અને અસરકારક રસ્તો છે!
