સૂર્યપ્રકાશનો દેશ હોવા છતાં કેમ પીડાઈ રહ્યા છીએ? ૨૧ જૂનને કેમ જાહેર કરાયો ‘વિટામિન-ડી ડે’?
આપણો દેશ ભારત, જે સૂર્યપ્રકાશનો અખૂટ ભંડાર ધરાવે છે, જ્યાં વર્ષના મોટાભાગના દિવસોમાં આકરો તડકો પડે છે, ત્યાં આશ્ચર્યજનક રીતે ૭૭% લોકો ‘વિટામિન-ડી’ ની ગંભીર ઉણપનો સામનો કરી રહ્યા છે. આ એક ‘સાયલન્ટ હેલ્થ ક્રાઈસિસ’ (નિઃશબ્દ સ્વાસ્થ્ય કટોકટી) છે. આ ગંભીર સમસ્યા પ્રત્યે જાગૃતિ ફેલાવવા માટે ‘ઇન્ડિયન મેડિકલ એસોસિએશન’ (IMA) અને એબોટ (Abbott) કંપનીએ વર્ષના સૌથી લાંબા દિવસ, એટલે કે ૨૧ જૂનને ‘વિટામિન-ડી ડે ઓફ ઇન્ડિયા’ તરીકે જાહેર કર્યો છે.
સનશાઇન વિટામિન: શા માટે તે જીવનરક્ષક છે?
વિટામિન-ડીને ‘સનશાઇન વિટામિન’ કહેવામાં આવે છે, અને તે માત્ર હાડકાં માટે જ નહીં, પણ સમગ્ર શરીરના સુચારુ સંચાલન માટે અનિવાર્ય છે. તે શરીરમાં કેલ્શિયમના શોષણમાં મુખ્ય ભૂમિકા ભજવે છે. જો શરીરમાં વિટામિન-ડીનું સ્તર ઓછું હોય, તો કેલ્શિયમ પૂરતું હોવા છતાં શરીર તેનો ઉપયોગ કરી શકતું નથી, જે ઓસ્ટિઓપોરોસિસ (હાડકાં નબળાં પડવાં) અને ફ્રેક્ચર જેવા રોગોનું જોખમ વધારે છે.
વધુમાં, વિટામિન-ડી મજબૂત સ્નાયુઓ અને રોગપ્રતિકારક શક્તિ (ઇમ્યુનિટી) માટે પાયાની જરૂરિયાત છે. ડોક્ટરોના જણાવ્યા અનુસાર, વિટામિન-ડીની ઉણપને ‘સાયલન્ટ કન્ડિશન’ કહેવામાં આવે છે, કારણ કે શરૂઆતના તબક્કે તેના કોઈ સ્પષ્ટ લક્ષણો દેખાતા નથી. જ્યારે સ્તર ખૂબ જ નીચે જાય છે, ત્યારે વ્યક્તિને સતત થાક લાગવો, સ્નાયુઓમાં દુખાવો, હાડકાંમાં કળતર અને વારંવાર બીમાર પડવું જેવી સમસ્યાઓ થવા લાગે છે. IMA ના નેશનલ પ્રેસિડેન્ટ ડૉ. અનિલકુમાર જે. નાયક કહે છે કે, “ડોક્ટર તરીકે અમે દરેક ઉંમરના લોકોમાં વિટામિન-ડીની ઉણપને કારણે થતી સ્વાસ્થ્ય અસરો જોઈ રહ્યા છીએ. આ પહેલનો મુખ્ય હેતુ લોકોમાં જાગૃતિ લાવવાનો અને તેમને સમયસર નિદાન માટે પ્રોત્સાહિત કરવાનો છે.”
આ વિરોધાભાસ કેમ? સૂર્યપ્રકાશ હોવા છતાં ઉણપ કેમ?
ભારતમાં પુષ્કળ સૂર્યપ્રકાશ હોવા છતાં ૭૭% લોકોમાં ઉણપ હોવી એ એક મોટો વિરોધાભાસ છે. તેના મુખ્ય કારણોમાં બદલાતી જીવનશૈલી જવાબદાર છે:
-
ઇન્ડોર લાઇફસ્ટાઇલ: કામ કે અભ્યાસ માટે મોટાભાગના લોકો લાંબો સમય ઘર કે ઓફિસની અંદર બંધ ઓરડામાં વિતાવે છે.
-
શહેરીકરણ: શહેરી વિસ્તારોમાં રહેઠાણ અને કામની જગ્યા એવી રીતે ડિઝાઇન કરવામાં આવી છે કે સૂર્યપ્રકાશ પૂરતો મળી શકતો નથી.
-
પ્રદૂષણ: હવામાં રહેલા પ્રદૂષણના કણો અલ્ટ્રાવાયોલેટ-બી (UVB) કિરણોને અવરોધે છે, જે વિટામિન-ડીના ઉત્પાદન માટે જરૂરી છે.
-
જીવનશૈલી અને સાવચેતી: સનસ્ક્રીનનો નિયમિત ઉપયોગ અને શરીરને પૂરેપૂરું ઢાંકીને રાખવાના આગ્રહને લીધે પણ ત્વચામાં વિટામિન-ડીનું સંશ્લેષણ ઓછું થાય છે. આ ઉપરાંત, કુદરતી ત્વચાનો રંગ (પિગમેન્ટેશન) પણ વિટામિન-ડી બનાવવાની ક્ષમતાને અસર કરે છે.
૨૧ જૂન જ કેમ પસંદ કરવામાં આવી?
૨૧ જૂન એ વર્ષનો સૌથી લાંબો દિવસ છે. આ દિવસે પૃથ્વી પર સૌથી વધુ daylight (દિવસનો પ્રકાશ) હોય છે. IMA દ્વારા આ દિવસની પસંદગી એટલા માટે કરવામાં આવી છે કે લોકો કુદરતી સૂર્યપ્રકાશના મહત્વને સમજે. આ દિવસે જાગૃતિ અભિયાન દ્વારા લોકોને નીચેની બાબતો માટે પ્રોત્સાહિત કરવામાં આવે છે:
-
સુરક્ષિત રીતે તડકામાં બેસવું (Safe Sun Exposure).
-
નિયમિત ‘વિટામિન-ડી સ્ક્રીનિંગ’ કરાવવું.
-
સમયસર નિદાન અને સારવાર.
-
ડોક્ટર સાથે નિવારક સ્વાસ્થ્ય (Preventive health) બાબતે વધુ ખુલીને ચર્ચા કરવી.
