જો તમે પણ સાંજે ચા-કોફી પીવો છો, તો આ નવો વૈજ્ઞાનિક ખુલાસો તમને ચોંકાવી દેશે!
શું તમને પણ એવું લાગે છે કે રાત્રે પથારીમાં પડતાની સાથે જ જો ઊંઘ આવી જાય અને તમે કોઈ પણ ખલેલ વગર પૂરા ૮ કલાક પથારીમાં વિતાવો, તો તેનો અર્થ એ છે કે તમે એક ઉત્તમ અને નરોઈ ઊંઘ લીધી છે? જો તમારો જવાબ ‘હા’ હોય, અને તમે સાંજના સમયે ચા, કોફી કે અન્ય કેફીનયુક્ત પીણાં પીવાના શોખીન હોવ, તો તાજેતરમાં થયેલા એક વૈજ્ઞાનિક સંશોધનના પરિણામો તમને ચોક્કસપણે ચોંકાવી દેશે.
આ નવા વૈજ્ઞાનિક સંશોધનમાં એક મોટો ખુલાસો થયો છે કે, સાંજની મુલાકાતમાં કેફીનનું સેવન કરવાથી માત્ર ઊંઘ આવવામાં જ મુશ્કેલી નથી થતી, પરંતુ તે તમારી આખી રાતની ઊંઘની ગુણવત્તા (Quality of Sleep) ને પણ અંદરથી ખૂબ જ ખરાબ રીતે પ્રભાવિત કરે છે. ચાલો વિગતવાર સમજીએ કે આ આંતરરાષ્ટ્રીય રિસર્ચમાં કઈ ચોંકાવનારી વાતો સામે આવી છે.
માત્ર ઊંઘ ન આવવી એ જ અસલી સમસ્યા નથી!
પોલેન્ડમાં આવેલી પ્રતિષ્ઠિત ‘વ્રોકલા મેડિકલ યુનિવર્સિટી’ (Wroclaw Medical University) ના નર્સિંગ વિભાગના અગ્રણી સંશોધક ડોનટા કુરપાસના જણાવ્યા અનુસાર, કેફીનની નકારાત્મક અસર માત્ર તમારી ઊંઘના કલાકો ઘટાડવા કે મોડી ઊંઘ આવવા પૂરતી સીમિત નથી.
સૌથી હેરાન કરનારી વાત એ છે કે, જો તમને એવું લાગતું હોય કે તમે તમારા રોજિંદા સામાન્ય સમય જેટલી જ ઊંઘ લીધી છે, તેમ છતાં કેફીન તમારા મગજની અંદર ચાલતી ‘સ્લો વેવ એક્ટિવિટી’ (Slow-Wave Activity – જે ઊંઘ માટે ખૂબ જ જરૂરી છે) ને નબળી પાડી દે છે. આના કારણે મગજને જે વાસ્તવિક આરામ મળવો જોઈએ તે મળી શકતો નથી.
૩૨ મોટા વૈજ્ઞાનિક અભ્યાસોના વિશ્લેષણમાંથી ખુલ્યું રહસ્ય
આ મહત્વપૂર્ણ માહિતી કોઈ સામાન્ય અંદાજના આધારે આપવામાં આવી નથી. દુનિયાભરના તબીબી નિષ્ણાતોએ કેફીનની માનવ શરીર પર થતી અસરો અને ઊંઘના વિજ્ઞાન સાથે જોડાયેલા ‘ઇલેક્ટ્રોએન્સેફાલોગ્રાફી’ (EEG) ના પરિણામો પર આધારિત પૂરા ૩૨ અલગ-અલગ જટિલ અભ્યાસોનું ખૂબ જ ઊંડાણપૂર્વક વિશ્લેષણ કર્યું છે.
તમારી જાણકારી માટે જણાવી દઈએ કે, EEG (ઈઈજી) એક એવી આધુનિક તબીબી તકનીક છે જેના દ્વારા મગજની અંદર થતી વિદ્યુત પ્રવૃત્તિ (Electrical Activity) ને બારીકાઈથી રેકોર્ડ કરવામાં આવે છે. આ મશીનની મદદથી વૈજ્ઞાનિકો માટે એ જોવું એકદમ સરળ બની જાય છે કે કોઈ વ્યક્તિ વાસ્તવમાં કેટલી વાર સૂતી, રાત્રે ક્યારે-ક્યારે જાગી અને તેની ઊંઘની અસલી ગુણવત્તા (Deep Sleep Matrix) કેવી હતી.
પથારી પર ૮ કલાક વિતાવ્યા પછી પણ મગજ કેમ જાગતું રહે છે?
સંશોધકોનું કહેવું છે કે કેફીન માણસની ઊંઘની ન્યુરોફિઝિયોલોજિકલ રચના (Neurophysiological Structure) ને મૂળમાંથી જ બદલી નાખે છે. આ બદલાવને કારણે આપણી રોગપ્રતિકારક શક્તિ અને માનસિક સ્વાસ્થ્ય માટે સૌથી મહત્વની ગણાતી ‘ગહેરી ઊંઘ’ (Deep Sleep) નું પ્રમાણ ખૂબ જ ઘટી જાય છે.
વૈજ્ઞાનિક પુરાવાઓ દર્શાવે છે કે સાંજની કોફી કે ચા મગજમાં પહોંચીને ઈઈજીની જટિલતાને વધારી દે છે. તે આપણા સ્લીપ પેટર્નને એક એવી નકારાત્મક દિશામાં ધકેલે છે જ્યાં આપણું મગજ ઊંઘતી વખતે પણ વધુ ઉત્તેજિત અથવા ‘જાગ્રત’ અવસ્થામાં રહે છે. જો આ વાતને સાદી અને સરળ ભાષામાં સમજીએ તો, તમારું શરીર ભલે પથારી પર આખી રાત આરામ કરતું હોય અને તમને લાગતું હોય કે તમે સૂતા છો, પરંતુ અંદરથી તમારું મગજ જાગતું રહીને દોડતું હોય છે. પરિણામે, સવારે ઉઠ્યા પછી પણ મગજ પૂરી રીતે તરોતાજા કે ફ્રેશ અનુભવતું નથી.
આપણો ભ્રમ અને મશીનની અસલી સત્યતા!
મોટાભાગના લોકો એવું જ માને છે કે જો તેઓ રાત્રે કોઈ પણ મુશ્કેલી વિના શાંતિથી સૂઈ ગયા, તો તેમની ઊંઘ ઉત્તમ હતી. પરંતુ સંશોધક કુરપાસ આ બાબતે સ્પષ્ટતા કરતા જણાવે છે કે, એક સારી ઊંઘ અંગેનો આપણો પોતાનો વ્યક્તિગત અનુભવ હંમેશા એ વૈજ્ઞાનિક સત્ય સાથે મેળ ખાતો નથી જે ન્યુરોફિઝિયોલોજિકલ રેકોર્ડિંગ મશીનોમાં દેખાય છે.
એવું બિલકુલ બની શકે છે કે કોઈ વ્યક્તિ રાત્રે કોઈ પણ ખલેલ વગર પથારીમાં સૂઈ જાય અને તેને અધવચ્ચે જાગવાનો કોઈ અહેસાસ પણ ન થાય. પરંતુ જ્યારે તેની ઈઈજી (EEG) રેકોર્ડિંગ તપાસવામાં આવે, ત્યારે સ્પષ્ટ ખબર પડે છે કે સાંજે લેવાયેલા કેફીનના કારણે વાસ્તવમાં તેના મગજને જે ગાઢ સુકૂન અને પૂરતી ઊંઘ મળવી જોઈતી હતી, તે મળી જ નથી.
