ચોમાસાની ઋતુમાં કેમ વધે છે ગેસ, અપચો અને ડિસબાયોસિસ? આયુર્વેદના આ ૪ સુપરફૂડ્સ આંતરડામાં વધારશે ‘સારા બેક્ટેરિયા’
ચોમાસાનો વરસાદ આપણને કાળઝાળ ગરમીમાંથી રાહત આપે છે, પરંતુ સાથે સાથે અનેક સ્વાસ્થ્ય સમસ્યાઓ પણ લઈને આવે છે. આ ઋતુમાં વાતાવરણમાં રહેલો ભારે ભેજ, પાણીનું દૂષણ અને તાપમાનમાં આવતો ફેરફાર આપણી જઠરાગ્નિ (પાચનશક્તિ) ને ધીમી અને સુસ્ત બનાવી દે છે.
આ ઉપરાંત, પ્રોસેસ્ડ ફૂડનું વધુ પડતું સેવન, આહારમાં ફાઇબરની કમી, માનસિક તણાવ, પૂરતી ઊંઘ ન લેવી અને વારંવાર એન્ટિબાયોટિક્સ દવાઓ લેવાથી આંતરડાના બેક્ટેરિયાનું સંતુલન બગડે છે. આ તબીબી સ્થિતિને ‘ડિસબાયોસિસ’ (Dysbiosis) કહેવામાં આવે છે, જેમાં આંતરડાના ઉપયોગી એટલે કે સારા બેક્ટેરિયા ઘટવા લાગે છે અને હાનિકારક બેક્ટેરિયા વધીને ગેસ, અપચો, પેટ ફુગાવો તથા ઇન્ફેક્શન પેદા કરે છે.
આયુર્વેદ નિષ્ણાતો અને આધુનિક સંશોધનો અનુસાર, ચોમાસામાં ૪ કુદરતી સુપરફૂડ્સનો આહારમાં સમાવેશ કરવાથી આંતરડાના બેક્ટેરિયાનું સંતુલન જળવાઈ રહે છે અને પાચનતંત્ર અદ્ભુત રીતે મજબૂત બને છે.
૧. દહીં: કુદરતી પ્રોબાયોટિક્સનો ખજાનો
દહીં આંતરડાના ઉપયોગી બેક્ટેરિયા વધારવા માટેનું સૌથી શ્રેષ્ઠ ખોરાક છે. ‘જર્નલ ઓફ એપ્લાઇડ માઇક્રોબાયોલોજી’ અને ‘જર્નલ ઓફ ન્યુટ્રિશન’ ના વિવિધ અભ્યાસોએ સાબિત કર્યું છે કે દહીં એ કુદરતી પ્રોબાયોટિક્સનો સૌથી મોટો સ્ત્રોત છે. દહીંમાં ‘લેક્ટોબેસિલસ’ અને ‘બિફિદોબેક્ટેરિયમ’ નામના જીવંત લાઈવ કલ્ચર્સ હોય છે.
આ સારા બેક્ટેરિયા આંતરડાના પીએચ (pH) સ્તરને જાળવી રાખે છે, હાનિકારક જીવાણુઓને નષ્ટ કરે છે અને કબજિયાત તથા અજીર્ણ જેવી સમસ્યાઓને દૂર રાખે છે. ચોમાસા દરમિયાન બપોરના ભોજનમાં તાજા અને મર્યાદિત દહીંનું સેવન કરવું ખૂબ ફાયદાકારક છે.
૨. છાશ: પેટને ઠંડક અને હળવાશ આપતું પીણું
છાશ એ પચવામાં અત્યંત હળવું અને પેટને તાત્કાલિક રાહત આપતું આયુર્વેદિક પીણું છે. ‘ઇન્ટરનેશનલ જર્નલ ઓફ ફૂડ સાયન્સ એન્ડ ન્યુટ્રિશન’ અનુસાર, છાશમાં દહીં કરતાં ઓછી ચરબી (ફેટ) અને વધુ માત્રામાં લેક્ટિક એસિડ હોય છે.
ચીકણા કે મસાલેદાર ભોજન પછી એક ગ્લાસ છાશ પીવાથી ગેસ, એસિડિટી અને પેટનું ભારેપણું તુરંત દૂર થાય છે. જો છાશમાં શેકેલું જીરું, સંચળ અને ફુદીનો ઉમેરવામાં આવે તો તે પેટમાં પાચક રસો (ગેસ્ટ્રિક જ્યુસ) ના સ્ત્રાવને ઉત્તેજિત કરે છે.
૩. કેળાં: પ્રીબાયોટિક્સ અને ઇલેક્ટ્રોલાઇટ્સનો સ્ત્રોત
‘અમેરિકન જર્નલ ઓફ ક્લિનિકલ ન્યુટ્રિશન’ (AJCN) અને ‘વર્લ્ડ જર્નલ ઓફ ગેસ્ટ્રોએંટેરોલોજી’ (WJG) ના સંશોધનો દર્શાવે છે કે કેળાં આંતરડાના સ્વાસ્થ્ય માટે સૌથી સુપાચ્ય અને આદર્શ ફળ છે. કેળામાં ‘પેક્ટીન’ અને ‘ફ્રુક્ટોલિગોસેકરાઇડ્સ’ (FOS) નામના દ્રાવ્ય ફાઇબર રહેલા હોય છે.
આ FOS આંતરડાના સારા બેક્ટેરિયા માટે ઉત્તમ ‘પ્રીબાયોટિક’ એટલે કે ખોરાક તરીકે કામ કરે છે. વધુમાં, ચોમાસામાં ઝાડા કે ઉલટી જેવી તકલીફ થાય ત્યારે કેળામાં રહેલું પોટેશિયમ શરીરમાં ગુમાવાયેલા ઇલેક્ટ્રોલાઇટ્સની પૂર્તિ કરે છે અને ત્વરિત ઉર્જા પૂરી પાડે છે.
૪. મેથી: આંતરડાના અસ્તર માટે સુરક્ષા કવચ
‘જર્નલ ઓફ ફૂડ સાયન્સ એન્ડ ટેક્નોલોજી’ (JFST) ના રિપોર્ટ મુજબ, મેથીના દાણામાં કુદરતી મ્યુસિલેજ (ચીકાશ) અને ફાઇબર પુષ્કળ પ્રમાણમાં હોય છે. જ્યારે મેથીના દાણાને રાત્રે પાણીમાં પલાળી રાખવામાં આવે છે, ત્યારે તેની મ્યુસિલેજ ફૂલી જાય છે.
સવારે આ પલાળેલી મેથી કે તેનું પાણી પીવાથી તે પેટ અને આંતરડાના આંતરિક અસ્તર પર એક સોફ્ટ રક્ષણાત્મક આવરણ (કોટિંગ) બનાવે છે. આ કોટિંગ એસિડ રિફ્લક્સ, બળતરા અને પેટમાં ગેસના લીધે થતા ફુગાવાને શાંત કરે છે.
નાની સાવચેતી, મોટો ફાયદો
ચોમાસામાં બહારનો ખુલ્લો કે વાસી ખોરાક ખાવાનું ટાળવું જોઈએ. આ ચાર આયુર્વેદિક સુપરફૂડ્સને તમારા રોજિંદા આહારમાં મર્યાદિત અને યોગ્ય સમયે સામેલ કરવાથી ચોમાસા દરમિયાન પણ આંતરડાનું આરોગ્ય મજબૂત રહેશે અને રોગપ્રતિકારક શક્તિમાં વધારો થશે.
