શાળાએ જતા બાળકોને લૂ થી કેવી રીતે બચાવશો? વાલીઓ માટે ખાસ હેલ્થ ટિપ્સ
એપ્રિલ મહિનો પૂરો થવા આવ્યો છે અને સૂર્યદેવતાએ પોતાનું પ્રચંડ સ્વરૂપ બતાવવાનું શરૂ કરી દીધું છે. દિવસેને દિવસે તાપમાનનો પારો ઊંચે જઈ રહ્યો છે અને ગરમ પવનો એટલે કે ‘લૂ’ ફૂંકાવા લાગી છે. આ કાળઝાળ ગરમીમાં સૌથી વધુ ચિંતા વાલીઓને સતાવી રહી છે, કારણ કે બાળકોની શાળાઓ ચાલુ છે. બપોરના સમયે જ્યારે બાળકો શાળાએથી ઘરે પાછા ફરે છે, ત્યારે સુર્યનો તાપ સૌથી વધુ હોય છે.
બાળકોનું શરીર પુખ્ત વયના લોકોની સરખામણીમાં તાપમાનના ફેરફાર પ્રત્યે વધુ સંવેદનશીલ હોય છે, તેથી તેમને હીટ સ્ટ્રોક કે લૂ લાગવાનું જોખમ અનેકગણું વધી જાય છે. જો તમે પણ તમારા બાળકની સુરક્ષાને લઈને ચિંતિત છો, તો આ લેખમાં આપેલી વિગતવાર ટિપ્સ તમને ખૂબ મદદરૂપ થશે.
૧. હાઈડ્રેશન છે સૌથી મોટું શસ્ત્ર
ગરમીમાં લૂ લાગવાનું મુખ્ય કારણ શરીરમાં પાણીની અછત એટલે કે ડિહાઈડ્રેશન છે. જ્યારે શરીરમાં પૂરતું પાણી હોતું નથી, ત્યારે શરીર પોતાનું તાપમાન જાળવી શકતું નથી.
પાણીની બોટલ: બાળકને શાળાએ મોકલતી વખતે એક મોટી અને આકર્ષક પાણીની બોટલ આપો, જેથી તેને વારંવાર પાણી પીવાનું મન થાય. તેને સમજાવો કે તરસ ન લાગી હોય તો પણ થોડા-થોડા સમયે પાણી પીવું જરૂરી છે.
દેશી પીણાં: માત્ર સાદું પાણી પૂરતું નથી. બાળકના લંચ બોક્સમાં અથવા ઘરેથી નીકળતી વખતે લીંબુ શરબત, નાળિયેર પાણી, છાશ કે વરિયાળીનું શરબત આપો. આ પીણાં શરીરમાં ઇલેક્ટ્રોલાઇટ્સનું પ્રમાણ જાળવી રાખે છે.
ORS અથવા ગ્લુકોઝ: જો બાળક ગરમીને કારણે થાકેલું કે સુસ્ત જણાય, તો તેના પાણીમાં ORS અથવા ગ્લુકોઝ ભેળવીને આપો.
૨. ખોરાકમાં કરો જરૂરી ફેરફાર
ઉનાળામાં પાચનશક્તિ થોડી નબળી પડે છે, તેથી ભારે અને તળેલું ખાવાનું ટાળવું જોઈએ.
હળવો ખોરાક: બાળકોના ટિફિનમાં તેલ-મસાલાવાળા ખોરાકને બદલે હળવો અને જલ્દી પચી જાય તેવો ખોરાક આપો.
પાણીયુક્ત ફળો: તરબૂચ, ટેટી, દ્રાક્ષ, સંતરા અને કાકડી જેવા ફળોમાં પાણીનું પ્રમાણ વધુ હોય છે. આ ફળો કાપીને ટિફિનમાં આપો અથવા ઘરે નાસ્તામાં આપો.
ખાલી પેટે ન મોકલો: બાળકને ક્યારેય ખાલી પેટે શાળાએ ન મોકલો. ઘરેથી નીકળતી વખતે તેને સત્તુનું શરબત અથવા કાચી કેરીનો બાફલો (આમ પન્ના) પીવડાવો. આ કુદરતી પીણાં લૂ સામે સુરક્ષા કવચ પૂરું પાડે છે.
૩. પહેરવેશની પસંદગીમાં સાવધાની
- ગરમીમાં બાળક કેવા કપડાં પહેરે છે તેની સીધી અસર તેની તબિયત પર પડે છે.
- સુતરાઉ કપડાં: હંમેશા આછા રંગના અને સુતરાઉ (Cotton) કપડાં પસંદ કરો. સુતરાઉ કાપડ પસીનો ઝડપથી સોષી લે છે અને હવાના અવરજવરને કારણે શરીર ઠંડું રહે છે.
- આછા રંગો: ઘેરા રંગના કપડાં ગરમીનું વધુ શોષણ કરે છે, જ્યારે સફેદ કે આછા રંગના કપડાં ગરમીને પરાવર્તિત કરે છે.
- ફુલ સ્લીવ: જો શક્ય હોય તો, સૂર્યના કિરણો સીધા ત્વચા પર ન પડે તે માટે પૂરી બાયના કપડાં પહેરાવવાનો આગ્રહ રાખો.
૪. રક્ષણાત્મક સાધનોનો ઉપયોગ
- શાળાએ આવવા-જવા દરમિયાન સૂર્યના સીધા સંપર્કથી બચવું અનિવાર્ય છે.
- ટોપી અને ચશ્મા: બાળકને પહોળી કિનારીવાળી ટોપી (Hat) પહેરાવો જેથી ચહેરો અને ગરદન ઢંકાયેલા રહે. ગુણવત્તાયુક્ત સનગ્લાસ આંખોને બળતરાથી બચાવે છે.
- છત્રીનો ઉપયોગ: જો બાળક ચાલીને કે બસ સ્ટેન્ડ સુધી જતું હોય, તો તેને નાની છત્રી વાપરવાની ટેવ પાડો.
- સનસ્ક્રીન: ત્વચાને ટેનિંગ અને સનબર્નથી બચાવવા માટે ઘરની બહાર નીકળવાની ૨૦ મિનિટ પહેલાં ચહેરા અને હાથ પર સનસ્ક્રીન લગાવો.
૫. શાળા સાથે સંકલન સાધો
- વાલી તરીકે તમારે શાળામાં પણ કેટલીક બાબતોની ખાતરી કરવી જોઈએ:
- શાળામાં પીવાના શુદ્ધ અને ઠંડા પાણીની વ્યવસ્થા છે કે નહીં તે જાણો.
- વર્ગખંડમાં પંખા કે વેન્ટિલેશન યોગ્ય છે તેની તપાસ કરો.
- શિક્ષકોને વિનંતી કરો કે જો બાળકને ગભરામણ કે ચક્કર જેવું લાગે, તો તુરંત પ્રાથમિક સારવાર આપવામાં આવે.
લૂ લાગ્યાના લક્ષણો કેવી રીતે ઓળખવા?
જો તમારું બાળક નીચે મુજબના લક્ષણો બતાવે, તો સાવધ થઈ જવું:
- ખૂબ તાવ આવવો અથવા શરીર ગરમ થઈ જવું.
- માથામાં સખત દુખાવો કે ચક્કર આવવા.
- ઉબકા અથવા ઉલટી થવી.
- ત્વચા લાલ અને કોરી થઈ જવી (પસીનો ન આવવો).
- ખૂબ જ નબળાઈ અને સુસ્તી અનુભવવી.
તાત્કાલિક શું કરવું?
જો લૂ લાગી હોય તેવું જણાય, તો સૌ પ્રથમ બાળકને ઠંડી કે છાંયડાવાળી જગ્યાએ બેસાડો. ભીના કપડાથી આખા શરીરને લૂછો. તેને ધીમે ધીમે પાણી અથવા ORS આપો અને જરા પણ મોડું કર્યા વગર નજીકના ડોક્ટરનો સંપર્ક કરો.
