કેવિટીથી બચવા માત્ર બ્રશ કરવું પૂરતું નથી! જાણો નિષ્ણાતોની સલાહ – કેમ થાય છે દાંતમાં કાણા?
ઘણા લોકો માને છે કે દિવસમાં બે વાર બ્રશ કરવાથી દાંતની તમામ સમસ્યાઓ દૂર થઈ જાય છે. પરંતુ, શું તમે ક્યારેય વિચાર્યું છે કે નિયમિત સફાઈ છતાં પણ દાંતમાં કેવિટી (સડો) કેમ થાય છે? આ એક ગંભીર પ્રશ્ન છે જે ઘણાને સતાવે છે. લેડી હાર્ડિંગ મેડિકલ કોલેજ એન્ડ એસોસિએટ હોસ્પિટલ્સના ઓરલ એન્ડ ડેન્ટલ સર્જરી વિભાગના એચઓડી ડૉ. પ્રવેશ મેહરા જણાવે છે કે માત્ર બ્રશ કરવું પૂરતું નથી; દાંતની સંભાળ રાખવાની રીત અને આપણી જીવનશૈલી પણ એટલી જ મહત્વની છે.
કેવિટી એટલે શું? તેની પ્રક્રિયા સમજો
ડૉ. મેહરાના જણાવ્યા અનુસાર, કેવિટી એટલે દાંતના ઉપરના પડ (એનામલ) નું ધીમે ધીમે નષ્ટ થવું. જ્યારે આપણે કઈ પણ ખાઈએ છીએ, ત્યારે દાંત પર બેક્ટેરિયાનું એક પાતળું પડ જામી જાય છે જેને ‘પ્લાક’ કહેવામાં આવે છે. આ બેક્ટેરિયા ખોરાકમાં રહેલી ખાંડ સાથે મળીને એસિડ બનાવે છે. આ એસિડ દાંતના સખત પડને ઓગાળવાનું શરૂ કરે છે, જેને આપણે સામાન્ય ભાષામાં ‘દાંતમાં કીડો લાગવો’ કહીએ છીએ. જો આ તબક્કે ધ્યાન ન આપવામાં આવે તો સડો દાંતના મૂળ સુધી પહોંચી શકે છે.
બ્રશ કરવા છતાં કેવિટી થવાના મુખ્ય કારણો
જો તમે રોજ બ્રશ કરો છો છતાં સડો થાય છે, તો તેના પાછળ નીચેના કારણો જવાબદાર હોઈ શકે છે:
ખોટી રીતે બ્રશ કરવું: મોટાભાગના લોકો માત્ર દેખાતા દાંત સાફ કરે છે, પરંતુ દાંતની પાછળનો ભાગ અને બે દાંત વચ્ચેની જગ્યાઓ રહી જાય છે. ત્યાં ફસાયેલો ખોરાક સડો પેદા કરે છે.
વધુ પડતો ગળ્યો કે ચીકણો ખોરાક: ચોકલેટ, બિસ્કિટ અથવા મેંદાની બનેલી વસ્તુઓ દાંતમાં ચોંટી રહે છે. જો તમે બ્રશ કરો ત્યાં સુધીમાં આ ખોરાક કલાકો સુધી દાંત પર રહે, તો તે એસિડ બનાવવાનું શરૂ કરી દે છે.
ફ્લોસિંગનો અભાવ: બ્રશના રેસા દરેક ખૂણે પહોંચી શકતા નથી. બે દાંત વચ્ચેની જગ્યા સાફ કરવા માટે ‘ડેન્ટલ ફ્લોસ’ (ખાસ દોરો) નો ઉપયોગ ન કરવાથી ત્યાં કેવિટી થવાની શક્યતા વધી જાય છે.
મોં સુકાઈ જવું (Dry Mouth): લાળ (Saliva) કુદરતી રીતે દાંતને સાફ રાખે છે અને એસિડની અસર ઘટાડે છે. જો કોઈ કારણસર મોઢામાં લાળ ઓછી બનતી હોય, તો કેવિટી ઝડપથી ફેલાય છે.
રાત્રે ખાધા પછી બ્રશ ન કરવું: રાત્રિના સમયે મોઢામાં બેક્ટેરિયા સૌથી વધુ સક્રિય હોય છે. જો તમે રાત્રે બ્રશ કર્યા વગર સૂઈ જાઓ છો, તો આખી રાત બેક્ટેરિયાને દાંત પર હુમલો કરવાની તક મળે છે.
કેવિટીના લક્ષણો: ક્યારે ચેતી જવું?
કેવિટીની શરૂઆત હંમેશા દેખાતી નથી, પરંતુ નીચેના લક્ષણો દેખાય તો તરત જ ડેન્ટિસ્ટનો સંપર્ક કરવો જોઈએ:
દાંતમાં અચાનક દુખાવો થવો.
ઠંડુ કે ગરમ ખાતી વખતે ઝણઝણાટી (Sensitivity) અનુભવવી.
દાંતની સપાટી પર કાળા, ભૂખરા કે સફેદ ડાઘા પડવા.
દાંતમાં ખાડા દેખાવા.
કંઈપણ ચાવતી વખતે તકલીફ થવી.
બચાવના અસરકારક ઉપાયો
ડૉ. પ્રવેશ મેહરા સૂચવે છે કે જો તમે આ સાવચેતી રાખશો તો કેવિટીથી બચી શકશો:
યોગ્ય પદ્ધતિ: બ્રશને ગોળાકાર ગતિમાં ફેરવીને દરેક ખૂણેથી સફાઈ કરો. બ્રશ કરવા માટે ઓછામાં ઓછી 2 મિનિટનો સમય ફાળવો.
જીભની સફાઈ: જીભ પર પણ બેક્ટેરિયા જામતા હોય છે, તેથી ટંગ ક્લીનરથી જીભ સાફ કરવી અનિવાર્ય છે.
ખોરાક પછી કોગળા: દિવસમાં ગમે ત્યારે કંઈ પણ ખાઓ, ખાસ કરીને ગળી વસ્તુ, પછી તરત જ સાદા પાણીથી કોગળા કરો.
ફ્લોરાઈડ યુક્ત ટૂથપેસ્ટ: ફ્લોરાઈડ દાંતના પડને મજબૂત બનાવે છે અને સડો અટકાવે છે.
નિયમિત ચેકઅપ: વર્ષમાં ઓછામાં ઓછું બે વાર ડેન્ટિસ્ટ પાસે ચેકઅપ કરાવવું જોઈએ, જેથી શરૂઆતી તબક્કે જ સમસ્યા પકડાઈ જાય.
