કોરોના ફરી બતાવશે પોતાનો કહેર? નવા વેરિઅન્ટ PJ.2.1 વિશે સામે આવી ચોંકાવનારી વિગતો
કોરોના વાયરસ એકવાર ફરી પોતાના નવા વેરિઅન્ટને લઈને ચર્ચામાં આવ્યો છે. આ વખતે વૈજ્ઞાનિકોની નજર ‘PJ.2.1’ નામના નવા વેરિઅન્ટ પર છે, જેમાં વાયરસના સ્પાઇક પ્રોટીનમાં ઘણા મોટા બદલાવ જોવા મળ્યા છે. આ એ જ પ્રોટીન છે જે કોરોના વાયરસને માનવ કોષો (Cells) સાથે જોડવામાં અને તેમાં પ્રવેશ કરવામાં મદદ કરે છે. આવી સ્થિતિમાં, વૈજ્ઞાનિકો એ સમજવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યા છે કે આ વેરિઅન્ટ કેટલી ઝડપથી ફેલાઈ શકે છે અને અગાઉથી બનેલી રોગપ્રતિકારક શક્તિ (Immunity) આના પર કેટલી અસર કરશે?
PJ.2.1 સૌથી પહેલા મે ૨૦૨૬માં કેનેડાના ઓન્ટારિયોમાં સામે આવ્યો હતો. ત્યારબાદ અમેરિકા, યુરોપ, એશિયા અને ઓશિનિયાના કેટલાક ભાગોમાં પણ તેની ઉપસ્થિતિના અહેવાલો આવ્યા છે. તેના ફેલાવા સાથે જ એવા સવાલો ઉઠવા લાગ્યા છે કે શું કોરોનાની વધુ એક લહેર આવી શકે છે? શું જૂની રસી આ નવા વેરિઅન્ટ સામે રક્ષણ આપવામાં અસરકારક સાબિત થશે? શું આ કોરોનાના જૂના વેરિઅન્ટ્સ કરતાં વધુ ખતરનાક છે? આવો આ તમામ બાબતો વિશે વિગતવાર સમજીએ.
૧. કોરોનાનો નવો વેરિઅન્ટ PJ.2.1 શું છે?
PJ.2.1 એ કોરોના વાયરસ એટલે કે SARS-CoV-2 નો જ એક નવો પ્રકાર છે. આ વાયરસ તેના જૂના વેરિઅન્ટ્સની સરખામણીમાં કેટલાક આનુવંશિક ફેરફારો (Genetic Changes) સાથે સામે આવ્યો છે. વૈજ્ઞાનિકોના જણાવ્યા અનુસાર, તેનો સંબંધ MC.10.1.7 વંશ સાથે છે, જે અગાઉ JN.1 સાથે જોડાયેલો હતો.
આ વેરિઅન્ટ અંગે ઓક્ટોબર ૨૦૨૬માં ‘જર્નલ ઓફ ઇન્ફેક્શન’ (Journal of Infection) માં એક સંશોધન પ્રકાશિત થયું હતું. જર્મનીના વૈજ્ઞાનિક માર્કસ હોફમેન અને તેમની ટીમે આ રિસર્ચમાં PJ.2.1 ના ફેલાવાની રીત અને તેના સ્પાઇક પ્રોટીનની વર્તણૂકનો અભ્યાસ કર્યો હતો. તેમાં સામે આવ્યું કે PJ.2.1 માં કેટલાક એવા બદલાવ થયા છે, જે તેને માનવ કોષો સાથે જોડવામાં સરળતા પૂરી પાડે છે.
૨. સ્પાઇક પ્રોટીનમાં થતા ફેરફારો કેમ ચિંતા વધારી રહ્યા છે?
કોરોના વાયરસની બહારની સપાટી પર કાંટા જેવી રચના દેખાય છે, જેને ‘સ્પાઇક પ્રોટીન’ કહેવામાં આવે છે. વાયરસ આ જ પ્રોટીનની મદદથી માનવ શરીરના કોષો સુધી પહોંચે છે અને તેમાં ઘૂસવાનો પ્રયાસ કરે છે. વાસ્તવમાં, માનવ કોષોની સપાટી પર ‘ACE2’ નામનું રિસેપ્ટર હાજર હોય છે. કોરોના વાયરસનું સ્પાઇક પ્રોટીન આ રિસેપ્ટર સાથે ચોંટી જાય છે અને કોષમાં પ્રવેશવાનો રસ્તો બનાવ છે.
શોધકર્તાઓના મતે, આ ફેરફારના કારણે વાયરસને અમુક કોષોમાં પ્રવેશ કરવામાં વધુ સરળતા મળી શકે છે. લેબોરેટરીમાં કરવામાં આવેલા પરીક્ષણોમાં, PJ.2.1 ના સ્પાઇક પ્રોટીન ધરાવતા કણોએ કેટલાક કોષોમાં અન્ય વેરિઅન્ટ્સની સરખામણીમાં આશરે ૧.५ થી ૨.૫ ગણી વધુ પ્રવેશ ક્ષમતા (Entry Capacity) દર્શાવી છે.
૩. શું નવા વેરિઅન્ટ સામે કોરોનાની રસી બિનઅસરકારક સાબિત થશે?
PJ.2.1 ને લઈને સૌથી મોટો સવાલ રસીથી મળતી સુરક્ષાને લઈને છે. સ્પાઇક પ્રોટીનમાં બદલાવ થવાને કારણે એવી આશંકા વ્યક્ત કરવામાં આવી રહી છે કે ક્યાંક શરીરમાં પહેલેથી બનેલી એન્ટિબોડીઝ આ નવા વેરિઅન્ટને ઓળખવામાં નબળી તો નહીં પડી જાય ને?
જોકે, પ્રારંભિક સંશોધનના પરિણામો કેટલાક અંશે રાહત આપનારા છે. ‘જર્નલ ઓફ ઇન્ફેક્શન’માં પ્રકાશિત થયેલા અભ્યાસ મુજબ, PJ.2.1 માં રસીથી બનેલી એન્ટિબોડીઝને ધોકો આપવાની ક્ષમતા અન્ય ઘણા વેરિઅન્ટ્સની સરખામણીમાં ખૂબ વધારે જોવા મળી નથી. એટલે કે રસી હજુ પણ અમુક હદે રક્ષણ પૂરું પાડવામાં સક્ષમ છે.
৪. શું PJ.2.1 વેરિઅન્ટ અગાઉના વેરિઅન્ટ્સ કરતાં વધુ ખતરનાક છે?
કોઈપણ વાયરસનું ખૂબ ઝડપથી ફેલાવવું અને તેનાથી થતી બીમારીનું ગંભીર હોવું એ બંને અલગ-અલગ બાબતો છે. PJ.2.1 માં કોષો સાથે જોડવાની ક્ષમતા વધવાના પ્રારંભિક સંકેતો ચોક્કસપણે મળ્યા છે, પરંતુ એવા કોઈ નક્કર પુરાવા નથી કે આ વેરિઅન્ટ અગાઉના વેરિઅન્ટ્સની તુલનામાં વધુ ગંભીર બીમારી કે સંકટ પેદા કરે છે. સ્વાસ્થ્ય નિષ્ણાતો આના પર સતત નજર રાખી રહ્યા છે.
૫. શું આ નવો વેરિઅન્ટ ભારતમાં પણ પહોંચી ગયો છે?
PJ.2.1 ના કેસો હાલમાં અમેરિકા, કેનેડા, યુરોપ, એશિયા અને ઓશિનિયાના કેટલાક ભાગોમાં નોંધાયા છે. જોકે, હજુ સુધી ભારતમાં આની ઉપસ્થિતિની કોઈ સત્તાવાર પુષ્ટિ થઈ નથી.
ભારતમાં કોરોના વાયરસના નવા વેરિઅન્ટ્સની ઓળખ અને દેખરેખ માટે ‘ઇનસાકોગ’ (INSACOG – Indian SARS-CoV-2 Genomics Consortium) નું નેટવર્ક સક્રિયપણે કામ કરે છે. આના અંતર્ગત દેશના અલગ-અલગ રાજ્યોમાંથી કોરોનાના સેમ્પલ લઈને તેની જીનોમ સિક્વન્સિંગ (Genome Sequencing) કરવામાં આવે છે, જેથી જો આ વાયરસ દેશમાં આવે તો તેની સમયસર માહિતી મળી શકે. આ સ્થિતિમાં ઘબરાવાની નહીં, પરંતુ સાવચેત રહેવાની જરૂર છે.
