હાડકાની નબળાઈ થશે કાયમ માટે દૂર: ડૉ. હંસા યોગેન્દ્ર પાસેથી જાણો શાકાહારી કેલ્શિયમનો ભંડાર ગણાતા ‘રાગી દૂધ’ ના અદભુત ફાયદા
ભારત વિશ્વભરમાં દૂધનું સૌથી મોટું ઉત્પાદન અને વપરાશ કરતો દેશ હોવા છતાં, આજના સમયમાં એક બહુ મોટો વિરોધાભાસ જોવા મળી રહ્યો છે. દેશની અડધાથી વધુ વસ્તી આજે પણ શરીરમાં કેલ્શિયમની ઉણપ (Calcium Deficiency) નો સામનો કરી રહી છે. લાંબા સમય સુધી કેલ્શિયમની આ અછતને કારણે યુવાનો અને વૃદ્ધોમાં સાંધાનો દુખાવો, પીઠનો દુખાવો, સ્નાયુઓની નબળાઈ, કાયમી થાક અને ઓસ્ટીયોપોરોસીસ જેવા હાડકાના ગંભીર રોગો વધી રહ્યા છે.
આવી સ્થિતિમાં, જો તમે સામાન્ય ડેરી મિલ્કનો કોઈ હેલ્ધી અને નેચરલ વિકલ્પ શોધી રહ્યા છો, તો ‘રાગી દૂધ’ (Ragi Milk) તમારા માટે વરદાન સાબિત થઈ શકે છે. દેશના જાણીતા યોગ ગુરુ, સંશોધક અને આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે પ્રતિષ્ઠિત ડૉ. હંસા યોગેન્દ્રના જણાવ્યા અનુસાર, રાગીનું દૂધ એ શાકાહારીઓ માટે કેલ્શિયમનો અખૂટ ભંડાર છે. તે માત્ર હાડકાને વજ્ર જેવા મજબૂત નથી બનાવતું, પરંતુ વજન ઘટાડવામાં અને બ્લડ શુગરના સ્તરને કુદરતી રીતે નિયંત્રિત કરવામાં પણ અત્યંત અસરકારક છે.
કેમ રાગીનું દૂધ અન્ય દૂધ કરતા ચડિયાતું છે?
વૈજ્ઞાનિક દ્રષ્ટિએ જોઈએ તો, ૧૦૦ ગ્રામ આખી રાગીમાં અંદાજે ૩૦૦ થી ૩૫૦ મિલિગ્રામ જેટલું ઓર્ગેનિક કેલ્શિયમ જોવા મળે છે, જે અન્ય કોઈ પણ અનાજ કે કઠોળ કરતા ક્યાંય વધારે છે. જ્યારે રાગીને ફણગાવીને (અંકુરિત કરીને) તેનું દૂધ તૈયાર કરવામાં આવે છે, ત્યારે તેની પૌષ્ટિકતા અને આયર્નની માત્રા બમણી થઈ જાય છે. તે સંપૂર્ણપણે પ્લાન્ટ-બેઝ્ડ (Plant-based) હોવાથી જે લોકોને લેક્ટોઝ ઈન્ટોલરન્સ (Lactose Intolerance) છે એટલે કે ડેરી પ્રોડક્ટ્સ પચતી નથી, તેમના માટે આ એક આદર્શ અમૃત સમાન પીણું છે.
રાગી દૂધના મુખ્ય સ્વાસ્થ્ય લાભો (Health Benefits)
| મુખ્ય ફાયદા (Benefits) | શરીરમાં થતી અસરો (Impact on Body) | ડૉ. હંસા યોગેન્દ્રની વિશેષ ટીપ |
| ૧. કેલ્શિયમનો સુપર સોર્સ | હાડકા અને દાંતને મજબૂત બનાવે છે, ઓસ્ટીયોપોરોસીસ અટકાવે છે. | દૂધ પીધા પછી ૧૫ મિનિટ તડકામાં બેસો જેથી વિટામિન-D કેલ્શિયમને શોષી શકે. |
| ૨. અદભુત પાચન શક્તિ | ફણગાવેલી રાગીના એન્ઝાઇમ્સ આંતરડાને સાફ કરે છે અને કબજિયાત મટાવે છે. | જેમનું પાચનતંત્ર ખૂબ નબળું હોય, તેમણે શરૂઆતમાં ઓછી માત્રાથી શરૂઆત કરવી. |
| ૩. વેઇટ લોસ અને શુગર કંટ્રોલ | તેમાં રહેલું ફાઇબર લાંબા સમય સુધી ભૂખ નથી લાગવા દેતું અને ઇન્સ્યુલિન સુધારે છે. | આ દૂધમાં સફેદ ખાંડને બદલે ઓર્ગેનિક દેશી ગોળનો જ ઉપયોગ કરવો. |
| ૪. ઉનાળામાં કુદરતી ઠંડક | રાગીની તાસીર ઠંડી હોવાથી તે શરીરને હાઇડ્રેટેડ રાખે છે અને થાક દૂર કરે છે. | બાળકો માટે ઉનાળામાં આ દૂધની અંદર કેળું (Banana) ઉમેરી હેલ્ધી શેક બનાવી શકાય. |
વૈધ અને ડૉક્ટર્સની શૈલીમાં: રાગીનું દૂધ બનાવવાની સચોટ રેસિપી
જરૂરી સામગ્રી: * ૧ કપ આખી રાગી (નાચણી)
-
અડધો કપ તાજા નાળિયેરના ટુકડા (જે હેલ્ધી ફેટ્સ આપે છે)
-
શુદ્ધ પાણી (જરૂરિયાત મુજબ)
-
૧ નાની ચમચી એલચી અને સુંઠ પાવડર (પાચન સરળ કરવા માટે)
-
સ્વાદ અનુસાર ઓર્ગેનિક દેશી ગોળ.
બનાવવાની વિગતવાર રીત:
૧. પલાળવું અને ફણગાવવું: સૌ પ્રથમ રાગીને સ્વચ્છ પાણીથી ૨ થી ૩ વાર ધોઈ લો. ત્યારબાદ તેને ૧૦ થી ૧૨ કલાક માટે પાણીમાં પલાળી રાખો. બીજા દિવસે સવારે પાણી નિતારીને રાગીને એક સ્વચ્છ સુતરાઉ (કોટન) કપડામાં ચુસ્ત રીતે બાંધીને ૨૪ થી ૩૬ કલાક માટે કોઈ ગરમ જગ્યાએ રાખી મૂકો. આનાથી રાગી સુંદર રીતે અંકુરિત (Sprouted) થઈ જશે.
૨. ગ્રાઇન્ડિંગ અને ફિલ્ટર: હવે આ ફણગાવેલી રાગીને તાજા નાળિયેરના ટુકડા અને થોડા પાણી સાથે મિક્સરના મોટા જારમાં ઉમેરીને એકદમ સ્મૂધ પેસ્ટ બનાવી લો. આ પેસ્ટને ઝીણી ચાળણી અથવા સુતરાઉ કપડાથી બરાબર નીચોવીને ગાળી લો. બાકી વધેલા કૂચામાં ફરી થોડું પાણી ઉમેરી બીજી વાર પીસીને બધું જ દૂધ અલગ કરી લો.
૩. પકવવાની પ્રક્રિયા: આ ગાળેલા દૂધને એક જાડા તળિયાવાળા વાસણમાં કાઢી, ધીમા તાપે ગેસ પર સતત હલાવતા રહીને ગરમ કરો. ધ્યાન રહે કે તેને છોડવાનું નથી, નહીં તો ગાંઠો પડી જશે. દૂધ સહેજ ઘટ્ટ થાય એટલે તેમાં એલચી, સુંઠ પાવડર અને સ્વાદ અનુસાર ગોળ ઉમેરીને ગેસ બંધ કરી દો. તમારું સુપર હેલ્ધી રાગી મિલ્ક તૈયાર છે!
ક્યારે અને કેટલું સેવન કરવું?
ડૉ. હંસા યોગેન્દ્રના જણાવ્યા મુજબ, રાગીના દૂધનું સેવન સવારે ખાલી પેટે નાસ્તાના સમયે અથવા સાંજે ૫ થી ૬ વાગ્યાની વચ્ચે કરવું સર્વશ્રેષ્ઠ માનવામાં આવે છે. રોજનો ૧ મોટો કપ (અંદાજે ૨૦૦ મિલી) રાગી દૂધ શરીરની દૈનિક કેલ્શિયમની જરૂરિયાત પૂરી કરવા માટે પૂરતું છે. ઉનાળાની ઋતુમાં તેને સામાન્ય ઠંડુ કરીને પણ પી શકાય છે, જે લૂ અને અતિશય ગરમીથી રક્ષણ આપે છે.
માત્ર અદભુત આહાર લેવાથી સ્વાસ્થ્ય નથી સુધરતું, તેની સાથે દૈનિક જીવનમાં થોડી શિસ્ત પણ જરૂરી છે. રાગી દૂધના શ્રેષ્ઠ પરિણામો મેળવવા માટે રોજ સવારે ૧૫ થી ૨૦ મિનિટ કુદરતી સૂર્યપ્રકાશ લો, જેથી શરીરમાં વિટામિન-ડી બને અને કેલ્શિયમ હાડકા સુધી પહોંચી શકે. આ સાથે હળવી કસરત, સમયસર ભોજન અને પૂરતી ઊંઘ લેવાથી તમે લાંબુ અને નિરોગી આયુષ્ય ભોગવી શકશો.
