દવાઓના ભાવમાં ભારે તફાવત પર અદાલતની નારાજગી, દર્દીઓના હિતમાં કડક નિયમોની માંગ
કેન્સર જેવી ગંભીર બીમારીની સારવાર દરમિયાન દર્દીઓ અને તેમના પરિવારજનો પહેલેથી જ માનસિક, શારીરિક અને આર્થિક મુશ્કેલીઓનો સામનો કરતા હોય છે. આવી સ્થિતિમાં જીવન બચાવવા માટે જરૂરી દવાઓના ભાવમાં મોટો તફાવત જોવા મળે તો સામાન્ય પરિવારની મુશ્કેલી અનેકગણી વધી જાય છે. દવાઓની કિંમતોમાં આવા જ અસમાન તફાવતને લઈને સુપ્રીમ કોર્ટે કેન્દ્ર સરકારને આકરા સવાલો કર્યા છે.
મંગળવારે, 27 ઑક્ટોબર 2026ના રોજ થયેલી સુનાવણી દરમિયાન સુપ્રીમ કોર્ટે એક એવા કિસ્સાનો ઉલ્લેખ કર્યો હતો, જેમાં કીમોથેરાપીમાં વપરાતું એક કેન્સરનું ઇન્જેક્શન મેડિકલ ડિસ્ટ્રિબ્યુટરને આશરે ₹11,000માં મળતું હતું, જ્યારે એક જાણીતી હોસ્પિટલમાં તેના માટે દર્દી પાસેથી ₹1.30 લાખ વસૂલવામાં આવ્યા હતા. આટલા મોટા ભાવતફાવત પાછળનું કારણ શું છે અને વધારાની રકમ ક્યાં જાય છે, તે અંગે અદાલતે કેન્દ્ર સરકાર પાસે સ્પષ્ટતા માગી હતી.
એક જ ઇન્જેક્શનના ભાવમાં આટલો તફાવત કેમ?
અદાલતે જે ઘટનાનો ઉલ્લેખ કર્યો હતો તેમાં ઇન્જેક્શનના વેપાર સાથે સંકળાયેલા એક વ્યક્તિની પત્ની કેન્સરથી પીડિત હતી અને તેમની સારવાર એક જાણીતી હોસ્પિટલમાં ચાલી રહી હતી. આ વ્યક્તિએ હોસ્પિટલના સત્તાધીશોને જણાવ્યું હતું કે તેઓ પોતે દવાના વિતરક છે અને સંબંધિત ઇન્જેક્શન તેમને આશરે ₹11,000માં મળે છે. તેમ છતાં, બહારથી લાવવામાં આવેલા ઇન્જેક્શનનો ઉપયોગ કરવાની મંજૂરી આપવામાં આવી નહોતી અને હોસ્પિટલમાં તેના માટે ₹1.30 લાખ ચૂકવવા પડ્યા હોવાનો ઉલ્લેખ અદાલતે કર્યો હતો.
આ ઘટનાને ગંભીર ગણાવતા ન્યાયમૂર્તિઓએ સવાલ ઉઠાવ્યો કે દર્દીઓની મજબૂરીનો લાભ લઈને દવાઓના ભાવમાં આટલો મોટો વધારો કેવી રીતે યોગ્ય ઠેરવી શકાય? કેન્સર જેવી બીમારીમાં દર્દી માટે સારવાર ચાલુ રાખવી અત્યંત જરૂરી હોય છે. તેથી દવાઓના ભાવ અંગે વાટાઘાટ કરવાની કે સારવાર છોડવાનો નિર્ણય લેવાની તેમની સ્થિતિ પણ મુશ્કેલ બની જાય છે.
દવાઓના ભાવ પર નિયંત્રણનો મુદ્દો
સુપ્રીમ કોર્ટ દવાઓની કિંમત નક્કી કરવાની હાલની વ્યવસ્થા અને તેના અમલ અંગે પણ સવાલો ઉઠાવી રહી છે. સુનાવણી દરમિયાન દવાઓના ભાવમાં નિયંત્રણ, ખાનગી હોસ્પિટલો દ્વારા વસૂલવામાં આવતી રકમ અને દર્દીઓના હિતોની સુરક્ષા જેવા મુદ્દાઓ પર ચર્ચા થઈ હતી.
કેન્દ્ર સરકારે અગાઉ અદાલતને જણાવ્યું હતું કે કેન્સરની કેટલીક દવાઓ પર ટ્રેડ માર્જિન 30 ટકા સુધી મર્યાદિત રાખવામાં આવ્યું છે. જોકે, અદાલતના મતે માત્ર આ પ્રકારના પગલાં પૂરતા છે કે નહીં અને દર્દીઓને ખરેખર રાહત મળે છે કે નહીં, તે તપાસવું જરૂરી છે.
સુનાવણીમાં ડ્રિપ લાઇન જેવા તબીબી ઉપકરણના ભાવનું ઉદાહરણ પણ સામે આવ્યું હતું. છૂટક વેપારીને આશરે ₹15માં મળતી ડ્રિપ લાઇન દર્દી પાસેથી ₹250માં વસૂલાતી હોવાનો ઉલ્લેખ કરીને અદાલતે ભાવના તફાવત અંગે સવાલો કર્યા હતા.
દર્દીઓને રાહત મળશે કે નહીં?
આ મામલો માત્ર એક ઇન્જેક્શનના ભાવ પૂરતો મર્યાદિત નથી. દવાઓ અને તબીબી ઉપકરણોની કિંમતોમાં પારદર્શિતા, હોસ્પિટલો દ્વારા વસૂલાતી રકમનું યોગ્ય કારણ અને સામાન્ય દર્દીઓને પોસાય તેવી સારવાર ઉપલબ્ધ કરાવવાનો મોટો પ્રશ્ન તેની સાથે જોડાયેલો છે.
સુપ્રીમ કોર્ટે આ મામલે સુનાવણી પૂર્ણ કર્યા બાદ પોતાનો ચુકાદો અનામત રાખ્યો છે અને સંબંધિત પક્ષોને લેખિત રજૂઆતો દાખલ કરવા જણાવ્યું છે. હવે અદાલતના અંતિમ નિર્ણય પર નજર રહેશે.
દર્દીઓ માટે સારવારનો ખર્ચ ઓછો કરવો અને દવાઓના ભાવમાં મનસ્વી તફાવતને રોકવો આરોગ્ય વ્યવસ્થાની મહત્વપૂર્ણ જવાબદારી છે. ખાસ કરીને કેન્સર જેવી ગંભીર બીમારીમાં દવાઓની ઉપલબ્ધતા સાથે તેમની કિંમત પણ દર્દીઓની પહોંચમાં રહે તે એટલું જ જરૂરી છે.
