અક્કલ દાઢ ખરેખર નકામી છે? જાણો ક્યારે તેને કઢાવવી જરૂરી બને છે
અક્કલ દાઢ એટલે કે ‘વિઝડમ ટૂથ’નું નામ સાંભળતાં જ ઘણા લોકોના મનમાં દુખાવો, સોજો અને દાંત કઢાવવાની પ્રક્રિયા જેવા વિચારો આવે છે. મોંના સૌથી પાછળના ભાગમાં ઉગતી આ દાઢ ઘણીવાર સમસ્યાનું કારણ બની શકે છે, પરંતુ દરેક વ્યક્તિએ તેને કઢાવી નાખવી જરૂરી નથી. જો અક્કલ દાઢ યોગ્ય રીતે ઉગેલી હોય, જડબામાં તેના માટે પૂરતી જગ્યા હોય અને તેની સફાઈ સરળતાથી થઈ શકે, તો તે વર્ષો સુધી કોઈ મોટી સમસ્યા વિના રહી શકે છે.
અક્કલ દાઢને તબીબી ભાષામાં ‘થર્ડ મોલર’ એટલે કે ત્રીજી દાઢ કહેવામાં આવે છે. સામાન્ય રીતે તે 17થી 25 વર્ષની ઉંમર દરમિયાન ઉગે છે. માનવ શરીરના વિકાસ અને આહાર પદ્ધતિમાં આવેલા ફેરફારોને કારણે આજના સમયમાં જડબાનું કદ અગાઉની સરખામણીમાં નાનું બન્યું છે. બીજી તરફ, રાંધેલો અને નરમ ખોરાક વધુ પ્રમાણમાં લેવાતો હોવાથી અગાઉની જેમ કઠણ ખોરાક ચાવવા માટે આ દાઢની જરૂરિયાત પણ ઓછી થઈ છે. તેથી તેને ઘણીવાર ‘અવશેષી અંગ’ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
અક્કલ દાઢનું કોઈ કામ છે કે નહીં?
અક્કલ દાઢ મૂળભૂત રીતે ખોરાક ચાવવામાં મદદ કરનારી દાઢ છે. જોકે આધુનિક માનવ માટે તેના વિના પણ ચાવવાની અને પાચનની પ્રક્રિયા સામાન્ય રીતે સારી રીતે ચાલી શકે છે. આ જ કારણ છે કે જો અક્કલ દાઢ ન હોય તો સામાન્ય રીતે વ્યક્તિના દૈનિક જીવનમાં કોઈ ખાસ ખામી ઊભી થતી નથી.
પરંતુ તેનો અર્થ એવો નથી કે દરેક અક્કલ દાઢ નકામી છે અને તેને કાઢી નાખવી જ જોઈએ. જો દાઢ સીધી અને યોગ્ય સ્થિતિમાં ઉગે, તેની આસપાસ પૂરતી જગ્યા હોય અને તેને બ્રશ તથા અન્ય મૌખિક સ્વચ્છતાના ઉપાયો દ્વારા સારી રીતે સાફ કરી શકાય, તો તેને જાળવી રાખી શકાય છે.ગુડગાંવની FMRI હોસ્પિટલના ડેન્ટલ સાયન્સ વિભાગનાં વડા ડૉ. રિતિકા મલ્હોત્રાના જણાવ્યા મુજબ, માત્ર અક્કલ દાઢ હોવાના કારણે તેને કઢાવવાની જરૂર પડતી નથી. દાઢની સ્થિતિ, તેની સફાઈ અને આસપાસના દાંત તથા પેઢાની તંદુરસ્તી જેવા પરિબળોને ધ્યાનમાં રાખીને નિર્ણય લેવો જોઈએ.
ક્યારે અક્કલ દાઢ સમસ્યા બની શકે?
અક્કલ દાઢ સાથેની સમસ્યા મુખ્યત્વે ત્યારે શરૂ થાય છે જ્યારે જડબામાં તેને ઉગવા માટે પૂરતી જગ્યા ન હોય. આવી સ્થિતિમાં દાઢ સંપૂર્ણ રીતે બહાર આવવાને બદલે આંશિક રીતે ઉગી શકે છે, ત્રાંસી દિશામાં આવી શકે છે અથવા પેઢા અને હાડકાની અંદર જ દબાયેલી રહી શકે છે. આવી દાઢને ‘ઇમ્પેક્ટેડ વિઝડમ ટૂથ’ કહેવામાં આવે છે.આ પ્રકારની દાઢની આસપાસ ખોરાકના કણો સરળતાથી ફસાઈ શકે છે. પરિણામે પેઢામાં વારંવાર સોજો અને દુખાવો થઈ શકે છે. કેટલાક કિસ્સામાં દાઢમાં કેવિટી એટલે કે સડો પણ થઈ શકે છે. આ ઉપરાંત મોં ખોલવામાં મુશ્કેલી, મોંમાંથી દુર્ગંધ આવવી અને આસપાસના ભાગમાં ચેપ જેવી સમસ્યાઓ ઊભી થઈ શકે છે.
અક્કલ દાઢની ખોટી સ્થિતિની અસર માત્ર એ દાઢ પૂરતી મર્યાદિત રહેતી નથી. કેટલીક પરિસ્થિતિમાં બાજુમાં આવેલા દાંતને પણ નુકસાન થઈ શકે છે. વધુ ગંભીર કિસ્સામાં ફોલ્લો અથવા સિસ્ટ જેવી સમસ્યા પણ ઊભી થઈ શકે છે. તેથી વારંવાર થતો દુખાવો, ચેપ અથવા પેઢામાં સોજો જોવા મળે તો તેને અવગણવાને બદલે દંત ચિકિત્સકની સલાહ લેવી જરૂરી છે.
દાઢ કઢાવવી કે રાખવી? નિર્ણય કેવી રીતે લેવાય?
જો અક્કલ દાઢને કારણે વારંવાર દુખાવો અથવા ચેપ થાય, ગંભીર સડો થયો હોય, બાજુના દાંતને નુકસાન થઈ રહ્યું હોય અથવા તેની સ્થિતિને કારણે ભવિષ્યમાં જટિલતાઓનું જોખમ વધારે હોય, તો દંત ચિકિત્સક તેને કઢાવવાની સલાહ આપી શકે છે.
પરંતુ માત્ર એવી આશંકા કે ભવિષ્યમાં કદાચ સમસ્યા થઈ શકે છે, તેના આધારે દરેક વ્યક્તિએ અક્કલ દાઢ પહેલેથી જ કઢાવી નાખવી જરૂરી નથી. દરેક વ્યક્તિની જડબાની રચના અને દાઢની સ્થિતિ અલગ હોય છે. તેથી વ્યક્તિગત તપાસ જરૂરી છે.દંત ચિકિત્સક જરૂરિયાત મુજબ OPG એક્સ-રે કરાવીને અક્કલ દાઢની સ્થિતિ, તેની દિશા અને આસપાસના દાંત સાથેના સંબંધનું મૂલ્યાંકન કરી શકે છે. ત્યારબાદ દાઢ રાખવી કે કઢાવવી તે અંગે યોગ્ય નિર્ણય લઈ શકાય છે.
