ચોમાસામાં ત્વચા કેમ થઈ જાય છે વધુ તૈલી અને ચીકણી? શું વારંવાર ચહેરો ધોવાથી મળશે રાહત? ત્વચારોગ વિજ્ઞાનીઓ પાસેથી જાણો સાચો ઉકેલ
ચોમાસાની ઋતુ નજીક આવે છે તેમ, આકાશમાં ઘેરા વાદળો અને ઠંડી પવન ફૂંકાય છે, પરંતુ આ સુખદ ઋતુ ત્વચા માટે ઘણી સમસ્યાઓ પણ લઈને આવે છે. ચોમાસામાં તેલયુક્ત દેખાવું અને અંદરથી હાઇડ્રેટેડ રહેવું એ બે સંપૂર્ણપણે અલગ બાબતો છે. ઘણીવાર આપણી ત્વચા સપાટી પર ખૂબ જ તેલયુક્ત અથવા ચીકણું દેખાય છે, છતાં તેને અંદરથી પૂરતા પ્રમાણમાં ભેજ અને હાઇડ્રેશનની જરૂર હોય છે. આ બંને વચ્ચેના જોડાણને સમજવું અને ચોમાસા દરમિયાન ત્વચાનું યોગ્ય રીતે સંચાલન કરવું ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ છે.
ચોમાસામાં ત્વચા શા માટે વધુ તૈલી અને ચીકણી બને છે?
વરસાદની આ ઋતુમાં વાતાવરણમાં ભેજ (Humidity) નું પ્રમાણ અત્યંત ઊંચું રહે છે. પરિણામે, આપણી ત્વચા ચીકણી, પરસેવાથી તરબોળ અને અકુદરતી રીતે વધુ પડતી તૈલી લાગવા લાગે છે. આવું દ્રશ્ય જોઈને સામાન્ય રીતે લોકો એવું માની લે છે કે હવામાં રહેલો આ ભેજ ત્વચાને પૂરતા પ્રમાણમાં હાઇડ્રેટેડ રાખતો હશે, પરંતુ વાસ્તવિકતા સાવ અલગ છે.
જાણીતા ત્વચા સંભાળ નિષ્ણાત શૈલી મેહરોત્રાના જણાવ્યા અનુસાર, જ્યારે વાતાવરણમાં ભેજનું પ્રમાણ વધુ હોય ત્યારે તે ત્વચામાંથી ભેજનું બાષ્પીભવન ઘટાડવામાં મદદરૂપ ચોક્કસ થાય છે, પરંતુ તેનો અર્થ એવો ક્યારેય નથી થતો કે ત્વચા આંતરિક રીતે સંપૂર્ણપણે હાઇડ્રેટેડ છે. ચોમાસાની ઋતુમાં ત્વચા પર એકસાથે અનેક સમસ્યાઓનું આક્રમણ થાય છે, જેમાં તૈલી ત્વચા, બંધ થઈ ગયેલા રોમછિદ્રો (Clogged Pores), ખીલ, ત્વચાની સંવેદનશીલતા અને ડિહાઇડ્રેશનનો મુખ્ય સમાવેશ થાય છે. તેથી, ત્વચાની ચીકાશ અને તેના આંતરિક હાઇડ્રેશન વચ્ચેનો તફાવત સમજીને કાળજી લેવી જરૂરી છે.
વરસાદની ઋતુમાં ગરમી અને ભેજનું મિશ્રણ ત્વચા પર થતા પરસેવાને ઝડપથી બાષ્પીભવન થવા દેતું નથી. આ જ રીતે, ત્વચા દ્વારા કુદરતી રીતે ઉત્પન્ન થતું તેલ એટલે કે ‘સીબુમ’ લાંબા સમય સુધી ત્વચાની સપાટી પર જ જમા રહે છે. જ્યારે આ પરસેવો અને વધારાનું તેલ વાતાવરણમાં રહેલી ધૂળ, મેકઅપ અને પ્રદૂષકો સાથે ભરાઈ જાય છે, ત્યારે ત્વચાના રોમછિદ્રો બ્લોક થઈ જાય છે. આ બંધ છિદ્રોના કારણે ચહેરા પર ખીલ અને ફોલ્લીઓની સમસ્યા ઝડપથી વધવા લાગે છે. આ પ્રકારની સમસ્યા ખાસ કરીને તૈલી અથવા ઓઇલી સ્કિન ધરાવતા લોકોમાં સૌથી વધુ જોવા મળે છે.
તેલ અને પાણી વચ્ચેનો મહત્વનો તફાવત
અહીં એક વાત ખાસ સમજવા જેવી છે કે, ત્વચા પર જમા થયેલું તેલ અને પાણી એ બંને એક જ વસ્તુ નથી. ત્વચાની સપાટી પર તેલયુક્ત સ્તર હાજર હોવાનો ક્યારેય એવો અર્થ નથી થતો કે ત્વચાની અંદર પૂરતા પ્રમાણમાં પાણી કે ભેજ સચવાયેલો છે. આ કારણે જ, ત્વચા ઉપરથી ભલે તેલયુક્ત કે ચીકણી દેખાતી હોય, પરંતુ અંદરથી તે શુષ્ક, કડક અથવા અત્યંત સંવેદનશીલ અનુભવાતી હોય છે. શૈલી મેહરોત્રાના મતે, જ્યારે લોકો ચહેરા પર ચીકાશ જોઈને વારંવાર ચહેરો ધોવા લાગે છે અથવા ઓઇલ-કંટ્રોલ પ્રોડક્ટ્સનો જરૂર કરતા વધારે પડતો ઉપયોગ કરવા લાગે છે, ત્યારે ત્વચાની આ સમસ્યા વધુ ગંભીર બને છે.
શું વારંવાર ચહેરો ધોવાથી ત્વચાની સમસ્યા વધે છે?
જ્યારે આપણો ચહેરો સતત ચીકણો અને પરસેવાવાળો લાગે છે, ત્યારે વારંવાર પાણીથી ચહેરો ધોવાની ઈચ્છા થવી સાવ સ્વાભાવિક છે. પરંતુ, ત્વચારોગ વિજ્ઞાનીઓના મતે આમ કરવું ક્યારેય યોગ્ય અભિગમ નથી. દિવસમાં વારંવાર ચહેરો ધોવાથી ત્વચાનું કુદરતી રક્ષણાત્મક તેલ નાશ પામે છે અને ત્વચાનો કુદરતી બેરિયર નબળો પડી જાય છે. આનાથી ત્વચા વધુ પડતી સંવેદનશીલ બની જાય છે અને તે ઝડપથી પોતાનો ભેજ ગુમાવવા લાગે છે. પરિણામે, શરૂઆતમાં ચીકાશ ઘટાડવાનો આપણો હેતુ હોય છે, પરંતુ આ આદત આખરે ત્વચા પર બળતરા, ડ્રાયનેસ અને ડિહાઇડ્રેશન જેવી ગંભીર સમસ્યાઓને નોતરે છે.
ડો. રાહુલ ચૌધરીના મતે, ભેજવાળા અને બફારાવાળા વાતાવરણમાં આપણી ત્વચા ભીની અને પરસેવાવાળી જરૂર લાગે છે, પરંતુ તેનો અર્થ એ નથી કે તે અંદરથી સ્વસ્થ અને હાઇડ્રેટેડ છે. તેથી, માત્ર ચહેરા પરની ક્ષણિક ચીકાશથી છુટકારો મેળવવા માટે વારંવાર ચહેરો ધોવાની આદત તાત્કાલિક છોડી દેવી જોઈએ.
એર-કન્ડિશન્ડ (AC) વાતાવરણ પણ છે નુકસાનકારક
ચોમાસાની ઋતુમાં આપણે ઘણીવાર અલગ-અલગ તાપમાન અને વાતાવરણ વચ્ચે સતત અવરજવર કરતા રહીએ છીએ. ગરમ અને ભેજવાળા બહારના વાતાવરણમાં ઘણો સમય વિતાવ્યા બાદ આપણે અચાનક જ એર-કન્ડિશન્ડ ઓફિસો, કાર કે ઠંડા ઘરોમાં પ્રવેશ કરીએ છીએ. બહારની ઉચ્ચ ભેજવાળી હવા અને એસી રૂમની સૂકી હવા વચ્ચે થતા આ ઝડપી ફેરફારો ત્વચાના કુદરતી આરામ અને ભેજનું સંતુલન બગાડી નાખે છે. જો આપણી ત્વચાનો કુદરતી બેરિયર પહેલેથી જ નબળો પડ્યો હોય, તો આ વાતાવરણ બદલાવ ત્વચાને વધુ નુકસાન પહોંચાડે છે. તેથી, ચોમાસામાં ત્વચાની યોગ્ય કાળજી રાખવા માટે સંતુલિત આહાર, પૂરતું પાણી અને હળવા ક્લીન્ઝરનો યોગ્ય ઉપયોગ કરવો અત્યંત જરૂરી છે.
