આ 5 લોકોએ ભૂલથી પણ ન ખાવી જોઈએ મગફળી, સ્વાસ્થ્યને થઈ શકે છે મોટું નુકસાન!

આ 5 પ્રકારના લોકોએ મગફળી ખાતા પહેલાં સાવધાન રહેવું જોઈએ, જાણો કેમ

શિયાળાની શરૂઆત થાય એટલે બજારમાં મગફળીની આવક વધતી જોવા મળે છે. ગરમ ચા સાથે શેકેલી મગફળી ખાવાની મજા હોય કે પછી સલાડ, ચાટ અને અન્ય વાનગીઓમાં તેનો ઉપયોગ કરવો હોય, મગફળી ભારતીય ખાણીપીણીનો એક જાણીતો હિસ્સો છે. તેમાં પ્રોટીન, ફાઈબર, હેલ્ધી ફેટ્સ, વિટામિન અને વિવિધ ખનિજ તત્વો મળી આવે છે. તેથી યોગ્ય માત્રામાં મગફળી ખાવાથી સંતુલિત આહારમાં પોષક તત્વો ઉમેરવામાં મદદ મળી શકે છે.

પરંતુ દરેક વ્યક્તિ માટે એકસરખો ખોરાક યોગ્ય હોય એવું જરૂરી નથી. ખાસ કરીને કેટલીક સ્વાસ્થ્ય સ્થિતિ ધરાવતા લોકોએ મગફળી ખાતી વખતે વધારે સાવચેતી રાખવી જોઈએ. અહીં એક વાત સમજવી જરૂરી છે કે મગફળી દરેક માટે નુકસાનકારક છે એવું કહેવું યોગ્ય નથી. સમસ્યા મુખ્યત્વે એલર્જી, વધારે પ્રમાણમાં સેવન, ખારી મગફળી અથવા વ્યક્તિની ચોક્કસ સ્વાસ્થ્ય સ્થિતિ સાથે જોડાયેલી હોઈ શકે છે.

તો કયા લોકોએ મગફળી ખાતા પહેલાં સાવધાન રહેવું જોઈએ? ચાલો સમજીએ.

1. જેને મગફળીથી એલર્જી છે તેમણે ખાસ ધ્યાન રાખવું

મગફળીથી થતી એલર્જી સૌથી મહત્વની બાબત છે. કેટલાક લોકોના શરીરની રોગપ્રતિકારક વ્યવસ્થા મગફળીમાં રહેલા પ્રોટીનને હાનિકારક પદાર્થ તરીકે ઓળખી શકે છે અને તેના પરિણામે એલર્જીક પ્રતિક્રિયા થઈ શકે છે.

મગફળી ખાધા પછી આવા લોકોને ત્વચા પર ખંજવાળ, લાલ ચકામા, હોઠ અથવા ચહેરા પર સોજો, ઉલટી કે પેટની તકલીફ જેવી સમસ્યાઓ થઈ શકે છે. ગંભીર કિસ્સામાં શ્વાસ લેવામાં મુશ્કેલી અથવા એનાફિલેક્સિસ જેવી જીવલેણ એલર્જીક પ્રતિક્રિયા પણ થઈ શકે છે.

એટલે જો કોઈ વ્યક્તિને અગાઉ મગફળી ખાધા પછી એલર્જીના લક્ષણો થયા હોય, તો પોતાની રીતે ફરીથી મગફળી ખાવાનો પ્રયોગ ન કરવો જોઈએ. ડૉક્ટરની સલાહ લેવી વધુ યોગ્ય છે. મગફળીથી એલર્જી ધરાવતા લોકો માટે મગફળીથી બનેલી ચટણી, પીનટ બટર, મીઠાઈ કે અન્ય ખાદ્ય વસ્તુઓમાં રહેલી મગફળીથી પણ સાવચેત રહેવું જરૂરી છે.

2. વજન ઘટાડવાનો પ્રયાસ કરતા લોકોએ પ્રમાણનું ધ્યાન રાખવું

મગફળીમાં પ્રોટીન અને ફાઈબર હોય છે, જેના કારણે તે પેટ ભરેલું રાખવામાં મદદ કરી શકે છે. પરંતુ તેની સાથે તેમાં ચરબી અને કેલરી પણ નોંધપાત્ર પ્રમાણમાં હોય છે.

આનો અર્થ એવો નથી કે વજન ઘટાડવા માંગતા લોકોએ મગફળી સંપૂર્ણપણે બંધ કરી દેવી જોઈએ. વાસ્તવમાં યોગ્ય માત્રામાં મગફળી સંતુલિત આહારનો ભાગ બની શકે છે. પરંતુ સમસ્યા ત્યારે ઊભી થાય છે જ્યારે વ્યક્તિ તેને વારંવાર અથવા મોટી માત્રામાં ખાવા લાગે.

ઉદાહરણ તરીકે, ટીવી જોતી વખતે અથવા કામ કરતી વખતે મુઠ્ઠી પર મુઠ્ઠી મગફળી ખાવાથી કેટલી કેલરી લેવામાં આવી રહી છે તેનો ખ્યાલ રહેતો નથી. જો દિવસભરની કુલ કેલરી જરૂરિયાત કરતાં વધારે થઈ જાય તો વજન ઘટાડવાના પ્રયાસને અસર થઈ શકે છે.

તેથી વજન ઘટાડતા લોકોએ મગફળીને ‘હેલ્ધી છે એટલે ગમે તેટલી ખાઈ શકાય’ એવો વિચાર રાખવાને બદલે પ્રમાણનું ધ્યાન રાખવું જોઈએ.

3. હાઈ બ્લડ પ્રેશર ધરાવતા લોકોએ ખારી મગફળીથી સાવધાન રહેવું

સાદી અને મીઠા વગરની મગફળી અને બજારમાં મળતી મસાલેદાર કે ખારી મગફળી વચ્ચે મોટો તફાવત છે. સામાન્ય મગફળીમાં સોડિયમનું પ્રમાણ ખૂબ વધારે હોતું નથી, પરંતુ તેમાં વધારાનું મીઠું ઉમેરવામાં આવે ત્યારે સ્થિતિ બદલાઈ જાય છે.

બજારમાં મળતી ‘સોલ્ટેડ પીનટ્સ’, મસાલેદાર મગફળી અથવા પેકેટવાળી નમકીન મગફળીમાં સોડિયમનું પ્રમાણ વધારે હોઈ શકે છે. વધુ પડતું સોડિયમ લેવાથી બ્લડ પ્રેશર નિયંત્રિત કરવામાં મુશ્કેલી પડી શકે છે.

ખાસ કરીને હાઈ બ્લડ પ્રેશર ધરાવતા લોકો માટે રોજિંદા આહારમાં મીઠાનું કુલ પ્રમાણ ધ્યાનમાં રાખવું જરૂરી છે. તેથી મગફળી ખાવી હોય તો ઓછી મીઠાવાળી અથવા મીઠા વગરની મગફળી પસંદ કરવી વધુ વ્યવહારુ વિકલ્પ બની શકે છે.

4. કિડની સંબંધિત સમસ્યા ધરાવતા લોકોએ ડાયટિશિયનની સલાહ લેવી

મગફળીમાં પોટેશિયમ, ફોસ્ફરસ અને પ્રોટીન જેવા પોષક તત્વો હોય છે. સ્વસ્થ વ્યક્તિ માટે આ પોષક તત્વો આહારનો સામાન્ય ભાગ છે. પરંતુ કિડનીની કામગીરીમાં ગંભીર સમસ્યા હોય ત્યારે શરીરમાં કેટલાક ખનિજ તત્વોનું સંતુલન જાળવવું મુશ્કેલ બની શકે છે.

આવી સ્થિતિમાં દર્દીને ડૉક્ટર અથવા ડાયટિશિયન દ્વારા વ્યક્તિગત ડાયટ પ્લાન આપવામાં આવે છે. તેથી કિડનીની બીમારી ધરાવતી વ્યક્તિએ પોતાની મરજીથી મોટી માત્રામાં મગફળી ખાવાનું શરૂ ન કરવું જોઈએ.

ખાસ કરીને જો વ્યક્તિને કિડનીની લાંબા સમયથી ચાલતી બીમારી હોય અથવા ડૉક્ટરે પોટેશિયમ, ફોસ્ફરસ કે પ્રોટીનનું પ્રમાણ નિયંત્રિત કરવાની સલાહ આપી હોય, તો મગફળી કેટલી અને કેટલી વાર ખાવી તે નિષ્ણાતની સલાહ પ્રમાણે નક્કી કરવું યોગ્ય છે.

5. પાચનતંત્ર સંવેદનશીલ હોય તો વધારે મગફળી મુશ્કેલી કરી શકે

મગફળીમાં ફાઈબર અને ચરબી હોય છે. યોગ્ય માત્રામાં આ પોષક તત્વો ફાયદાકારક છે, પરંતુ કેટલાક લોકોમાં વધારે મગફળી ખાવાથી પેટ ભારે લાગવું, ગેસ, પેટ ફૂલવું અથવા અપચો જેવી સમસ્યા થઈ શકે છે.

ખાસ કરીને જેમનું પાચનતંત્ર પહેલેથી જ સંવેદનશીલ હોય તેમણે એકસાથે મોટી માત્રામાં મગફળી ખાવાનું ટાળવું જોઈએ. ખાવા પછી વારંવાર પેટમાં અસ્વસ્થતા થાય તો કેટલા પ્રમાણમાં મગફળી લેવાથી સમસ્યા થાય છે તેનું ધ્યાન રાખવું જરૂરી છે.

આ ઉપરાંત ખૂબ તળેલી, વધારે મસાલેદાર અથવા વધુ મીઠું ધરાવતી મગફળી પાચન માટે વધુ ભારે પડી શકે છે.

મગફળીમાં રહેલું ફાયટિક એસિડ ખરેખર કેટલું મહત્વનું છે?

મગફળી સહિત અનેક છોડ આધારિત ખોરાકમાં ફાયટિક એસિડ જોવા મળે છે. તેને ઘણીવાર ‘એન્ટી-ન્યુટ્રિઅન્ટ’ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે કારણ કે તે આયર્ન, ઝિંક અને અન્ય કેટલાક ખનિજોના અવશોષણને અસર કરી શકે છે.

પરંતુ માત્ર આ કારણસર મગફળી ખાવાનું સંપૂર્ણપણે બંધ કરી દેવું યોગ્ય નથી. સંતુલિત આહાર લેતી સ્વસ્થ વ્યક્તિમાં સામાન્ય માત્રામાં મગફળીનું સેવન સામાન્ય રીતે ચિંતાનો વિષય નથી. ખોરાકમાં વિવિધ પ્રકારના અનાજ, દાળ, શાકભાજી, ફળો અને અન્ય પોષક વસ્તુઓનો સમાવેશ કરવામાં આવે તો પોષક તત્વોનું સંતુલન જાળવી શકાય છે.

જો કોઈ વ્યક્તિમાં પહેલેથી જ આયર્ન અથવા અન્ય ખનિજોની ઊણપ હોય, તો સમગ્ર આહારનું મૂલ્યાંકન કરાવવું વધુ મહત્વનું છે.

મગફળી ખાવાની રીત પણ એટલી જ મહત્વની

મગફળી પસંદ કરતી વખતે માત્ર તેની માત્રા જ નહીં, પરંતુ તેનો પ્રકાર પણ જોવો જોઈએ. મીઠા વગરની, ઓછા તેલમાં શેકેલી અથવા સાદી મગફળી સામાન્ય રીતે વધુ યોગ્ય વિકલ્પ બની શકે છે.

બીજી તરફ ખૂબ મીઠું, વધારે મસાલા અથવા વધારાનું તેલ ધરાવતી પેકેટવાળી મગફળીનું વારંવાર સેવન કરવાથી આહારમાં સોડિયમ, કેલરી અને ચરબીનું પ્રમાણ વધી શકે છે.

મગફળીને સંતુલિત નાસ્તા તરીકે ફળ, દહીં અથવા અન્ય પૌષ્ટિક ખોરાક સાથે યોગ્ય પ્રમાણમાં લઈ શકાય છે. પરંતુ તેને આખા દિવસના નાસ્તાના બદલે સતત ખાતા રહેવું યોગ્ય નથી.

કેટલા પ્રમાણમાં ખાવી?

મગફળીની યોગ્ય માત્રા દરેક વ્યક્તિ માટે એકસરખી નથી. ઉંમર, દૈનિક કેલરી જરૂરિયાત, શારીરિક પ્રવૃત્તિ, વજન અને અન્ય સ્વાસ્થ્ય સ્થિતિ પ્રમાણે પ્રમાણ બદલાઈ શકે છે.

સામાન્ય રીતે નાની મુઠ્ઠી જેટલી મગફળી નાસ્તા તરીકે પૂરતી થઈ શકે છે, પરંતુ જો વ્યક્તિ વજન ઘટાડવાનો પ્રયાસ કરી રહી હોય અથવા અન્ય તબીબી સ્થિતિ ધરાવતી હોય તો વ્યક્તિગત જરૂરિયાત પ્રમાણે પ્રમાણ નક્કી કરવું વધુ સારું છે.

સૌથી મહત્વની વાત એ છે કે મગફળી પૌષ્ટિક છે એટલે તેને અમર્યાદિત માત્રામાં ખાઈ શકાય એવો અર્થ કાઢવો નહીં.

મગફળી વિશે એક મહત્વની ગેરસમજ

ઘણા લોકો મગફળીને ‘ગરમ’ ખોરાક માનીને સંપૂર્ણપણે ટાળે છે, જ્યારે કેટલાક લોકો તેને દરેક સ્વાસ્થ્ય સમસ્યા માટે ફાયદાકારક માને છે. બંને અતિરેક યોગ્ય નથી.

મગફળીમાં પ્રોટીન, અસંતૃપ્ત ચરબી, ફાઈબર અને અનેક પોષક તત્વો હોય છે, તેથી તે સંતુલિત આહારમાં ઉપયોગી બની શકે છે. પરંતુ એલર્જી, વ્યક્તિગત તબીબી સ્થિતિ અને વધુ પડતું સેવન જેવા મુદ્દાઓને અવગણી શકાય નહીં.

મગફળી પોતે ‘ખરાબ’ ખોરાક નથી. યોગ્ય પ્રમાણમાં અને યોગ્ય રીતે ખાવામાં આવે તો તે પોષક આહારનો ભાગ બની શકે છે. પરંતુ મગફળીથી એલર્જી ધરાવતા લોકો, વજન ઘટાડતા લોકો, હાઈ બ્લડ પ્રેશર ધરાવતા લોકો, કિડનીની સમસ્યા ધરાવતા લોકો અને પાચનતંત્ર સંવેદનશીલ હોય તેવા લોકોએ ખાસ સાવચેતી રાખવી જોઈએ.

ખાસ કરીને કોઈ ગંભીર બીમારી હોય, નિયમિત દવાઓ ચાલતી હોય અથવા અગાઉ મગફળી ખાધા પછી એલર્જીક પ્રતિક્રિયા થઈ હોય તો આહાર અંગે નિર્ણય લેતા પહેલાં ડૉક્ટર અથવા નોંધાયેલા ડાયટિશિયનની સલાહ લેવી યોગ્ય છે.

અંતે વાત એક જ છે—મગફળી કેટલી ખાઈ છે તેના કરતાં કોને, કઈ રીતે અને કેટલી માત્રામાં ખાવી યોગ્ય છે તે વધારે મહત્વનું છે.